معرفت فرهنگی اجتماعی، سال 1400، جلد دوازدهم، شماره چهارم، پیاپی 48، پاییز, صفحه‌ها 95-112

    تحلیل مسئله «شفافیت نظام تقنین» از منظر جامعه‌شناسی حقوق (با رویکرد فقهی)

    نوع مقاله: 
    پژوهشی
    نویسندگان:
    ✍️ بهنام طالبی طادی / استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه امام صادق (ع) / B.talebi@isu.ac.ir
    سیداحسان رفیعی علوی / استادیار گروه فقه سیاسی دانشگاه باقرالعلوم(ع) / rafiealavy272@gmail.com
    چکیده: 
    شفافیت یکی از جوان ترین نهادهای مؤثر در حکمرانی کارآمد تلقی می شود که جوهره‌ی تعمیق مردم سالاری و عامل افزایش مشارکت عمومی در ساختار سیاسی کشور است. در دوران معاصر انقلاب اسلامی، مطالبه نخبگانی و عمومی پیرامون شفافیت، سپهر وجودی متفاوتی گرفته و این حرکت اجتماعی در مطلع خود مجلس شورای اسلامی و نظام تقنینی را به استیفای این حق عمومی فراخوانده است. لذا بایسته است تا با استفاده از علوم و تجارب بشری تحت الگوهای فقه نظام سیاسی و اجتماعی به تبیین چارچوب های علمی این راهبرد مهم و اساسی در عرصه‌ی حاکمیت پرداخت. در این مقاله با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی، از طرفی با استفاده از الگوهای علمیِ جامعه شناسی حقوق، به عنوان مهم ترین حوزه‌ی بین رشته ای در زمینه‌ی نظام حقوقی و اجتماعی، مسئله‌ی مبانی و ضرورت ایجاد شفافیت در ساختار تقنین و آثار آن در ارتقای جامعه پذیری قوانین و کارآمدی آن تبیین می شود؛ از طرف دیگر، با تعریض به برخی از اصول و قواعد فقهی مؤثر در حکم ایجاب این مجرای حکمرانی، رویکردهای فقهی این مسئله مورد بررسی قرار گرفته است.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    An Analysis of the Issue of "Transparency of the Legislative System" from the Perspective of Sociology of Law (with a Jurisprudential Approach)
    Abstract: 
    As a means of promoting democracy and a factor for increasing public participation in the political structure of the country, transparency is one of most recently considered elements in efficient governance. In the contemporary era of the Islamic Revolution, the elite and public demands for transparency have taken on a different sphere of existence, and this social movement, at its onset, has called on Iran’s parliament and the legislative system to exercise this public right. Therefore, through using human sciences and experiences in the models of jurisprudence of the political and social system, it is necessary to explain the scientific frameworks of this important and fundamental strategy in the field of governance. Using descriptive-analytical method, this article, on the one hand, followed the scientific models of sociology of law, the most important interdisciplinary field in the legal and social system, to explain the principles of and the need for transparency in the structure of legislation and its effects on promoting sociability and efficiency. On the other hand, by addressing some of the principles and jurisprudential principles effective in the ruling of this channel of governance, it explained the jurisprudential approaches to this issue.
    References: 
    References: 
    • ابن شعبه حرانى، حسن بن على، 1404، تحف العقول، چ دوم، قم، جامعه مدرسين‏
    • افتخاری، اصغر، 1392، امنیت اجتماعی‌شده؛ رویکرد اسلامی، تهران، پژوهشکده علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • اکبرزاده، فریدون و همکاران، 1399، «نقش راهبردی شفافیت آرای نمایندگی در کارآمدی مجلس شورای اسلامی از نگاه حکمرانی مطلوب»، راهبرد، ش 95، ص 87ـ112.
    • بشریه، حسین، 1399، جامعه‌شناسی سیاسی؛ نقش نیروهای اجتماعی در زندگی سیاسی، چ بیست و هشتم، تهران، نشر ني.
    • چلبی، آزاده، 1397، فساد و مقبولیت قانون از منظر جامعه‌شناسی حقوق، تهران، نشر نی.
    • چلبی، مسعود، 1394، جامعه‌شناسی نظم (تشریح و تحلیل نظم اجتماعی، چ هفتم، تهران، نشر ني.
    • خردمند، محسن، 1398، «جایگاه فقهی شفافیت اطلاعات حکومت اسلامی»، حکومت اسلامی، ش 92، ص 59ـ84.
    • دیلتای، ویلهلم، 1389، تشکل جهانی تاریخی در علوم انسانی، ترجمة منوچهر صانعی دره‌بیدی، تهران، ققنوس.
    • ربیع‌زاده، علی و سيدحسين هاشمی، 1398، جامعه‌شناسی حقوق عمومی؛ چارچوب نظری مطالعات اجتماعی حقوق عمومی در ایران، چ دوم، تهران، مرکز تحقیقات بسیج دانشگاه امام صادق.
    • رفیع‌پور، فرامرز،1377، آناتومی جامعه، چ نهم، تهران، سهامی انتشار.
    • صدر، سیدمحمدباقر، 1421ق، المدرسة القرآنیة (موسوعة الشهید الشهید صدر، ج19)، قم، مرکز الابحاث و الدرسات التخصصیة للشهید الشهید صدر.
    • طاهری، محسن و محمدجواد ارسطا، 1395، «بررسی تطبیقی مبانی اصل شفافیت از دیدگاه اسلام و نظریه حکمرانی خوب»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، ش 9، ص 3ـ24.
    • طباطبايى يزدى، سيدمحمدكاظم، 1421ق، حاشية المكاسب، چ دوم، قم،‌ اسماعيليان.
    • طباطبائى، سيدمحمدحسين، 1341ق، ولايت و زعامت؛ بحثى درباره مرجعيت و روحانيت، تهران، شرکت سهامی انتشار.
    • غروي نائينى، ميرزامحمدحسين، 1424ق، تنبيه الأمة و تنزيه الملة، قم، دفتر تبليغات اسلامي.
    • کچوییان، حسین، 1385، نظریه‌های جامعه‌شناسی و دین: مطالعه‌ای انتقادی، تهران، نشر ني.
    • لالمان، میشل، 1397، تاریخ اندیشه‌های جامعه‌شناسی، ترجمة عبدالحسین نیک‌گوهر، چ دوم، تهران، هرمس.
    • منتظري، حسينعلي، 1409ق، دراسات في ولاية الفقيه و فقه الدولة الإسلامية، چ دوم، قم،‌ تفكر.
    • موسوي خمينى، سيدروح‌اللّه، 1421ق، كتاب البيع، تهران، مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام خمينى.
    • نصر بن مزاحم، 1404 ق. وقعة صفين، چ دوم، قم، مكتبة آية الله المرعشي النجفي‏
    • ورسلی، پیتر، 1387، نظم اجتماعی در نظریه‌های جامعه‌شناسی، ترجمة سعید معیدفر، تهران، مؤسسة فرهنگی، تبیان.
    • Jean-Denis BREDIN, 2001, Secret, transparence et démocratie, Pouvoirs n 97, Transparence et secret – avril.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    طالبی طادی، بهنام، رفیعی علوی، سیداحسان. (1400) تحلیل مسئله «شفافیت نظام تقنین» از منظر جامعه‌شناسی حقوق (با رویکرد فقهی). فصلنامه معرفت فرهنگی اجتماعی، 12(4)، 95-112

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    بهنام طالبی طادی؛ سیداحسان رفیعی علوی."تحلیل مسئله «شفافیت نظام تقنین» از منظر جامعه‌شناسی حقوق (با رویکرد فقهی)". فصلنامه معرفت فرهنگی اجتماعی، 12، 4، 1400، 95-112

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    طالبی طادی، بهنام، رفیعی علوی، سیداحسان.(1400) 'تحلیل مسئله «شفافیت نظام تقنین» از منظر جامعه‌شناسی حقوق (با رویکرد فقهی)'، فصلنامه معرفت فرهنگی اجتماعی، 12(4), pp. 95-112

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    طالبی طادی، بهنام، رفیعی علوی، سیداحسان. تحلیل مسئله «شفافیت نظام تقنین» از منظر جامعه‌شناسی حقوق (با رویکرد فقهی). معرفت فرهنگی اجتماعی، 12, 1400؛ 12(4): 95-112

    مقالات آماده انتشار در یکی از شماره های آینده