Pages:
115-137
Receive Date: 2026/06/29
Accept Date: 2026/06/29
Abstract:
This article analyzes the formation, expansion, and decline of the modernist discourse in Afghanistan from the early twentieth century to the 1970s. Utilizing a combined theoretical framework of discourse analysis, research programs, scientific revolutions, and hegemonic analysis, this study investigates the reasons for the failure of this project to establish an organic national order. The discourse of modernity, manifesting in various forms from constitutionalism to ethnic nationalism and the rule of law, sought institutionalization through actors such as state institutions, media, and political parties, yet ultimately faced rejection and collapse. This article argues that this failure stemmed from structural problems and weak agency, including: socio-cultural dissonance and superficial implementation of reforms; the imported and prescriptive nature of modernization; elite dependency, weak agency, and ineffectiveness; a lack of economic and technical infrastructure; an inability to forge a discursive link between religion and the exigencies of the modern world and human innovation; and its instrumental appropriation by a dominant ethnic hegemonic project. The findings indicate that the modernist discourse failed to construct a chain of national equivalence against a coherent religious counter-discourse and rival paradigms (leftist and Islamist), which were more successful in articulating popular grievances, ultimately leading to its paradigmatic collapse.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :تحلیل گفتمان تجدد در افغانستان: از تکوین هژمونی تا فروپاشی پارادایم
Abstract:
این مقاله به تحلیل چگونگی تکوین، گسترش و افول گفتمان تجددخواهی در افغانستان از اوایل قرن بیستم تا دهۀ ۱۳۵۰ میپردازد. این پژوهش با بهرهگیری از چارچوب نظری ترکیبی شامل تحلیل گفتمان، برنامههای پژوهشی، انقلابهای علمی و تحلیل هژمونیک، به بررسی دلایل ناکامی این پروژه در ایجاد یک نظم ملی ارگانیک میپردازد. گفتمان تجدد که در صورتهای مختلفی از مشروطهخواهی تا ناسیونالیسم قومی و حاکمیت قانون ظاهر شد و از طریق کارگزارانی چون نهادهای حاکمیتی، رسانهها و احزاب سیاسی برای نهادینهسازی خود تلاش کرد، نهایتاً با طرد و فروپاشی مواجه شد. این مقاله استدلال میکند که این ناکامی ریشه در مشکلات ساختاری و ضعف عاملیت داشت که عبارتاند از: ناترازی فرهنگی ـ اجتماعی و سطحینگری در اجرای اصلاحات، ماهیت وارداتی و دستوری بودن آن، وابستگی نخبگان و ضعف عاملیت و عملکرد آنان، فقدان زیرساختهای اقتصادی و فنی، عجز از ایجاد یک پیوند گفتمانی میان دیانت و الزامات دنیای جدید و نوآوری بشری و مصادرۀ ابزاری آن توسط پروژة هژمونیک قومی مسلط. یافتهها نشان میدهد که گفتمان تجدد در برابر ضدگفتمان منسجم دینی و پارادایمهای رقیب (چپ و اسلامگرا) که در مفصلبندی نارضایتیها موفقتر بودند، نتوانست یک زنجیرۀ همارزی ملی ایجاد کند و این امر نهایتاً به فروپاشی پارادایمی آن انجامید.
References:
- آهنگ، محمدحسین (1399). تاریخ معاصر افغانستان: از امیر حبیباللهخان تا سقوط جمهوری دموکراتیک. کابل: امیری.
- امانالله (1387). خاطرات شاه اماناللهخان. به کوشش: عبدالحی حبیبی. کابل: تاریخی افغانستان.
- بیانی، حسینداد (1391). رویکردهای سنتگرا و تجددگرا در مورد هویت در افغانستان. پایاننامة کارشناسی ارشد جامعهشناسی. تهران: دانشگاه تهران.
- تاجیک، محمدرضا (1379). گفتمان و تحلیل گفتمانی. تهران: فرهنگ گفتمان.
- تنویر، محمداکرم (1378). مطبوعات افغانستان از آغاز تا امروز. کابل: وزارت اطلاعات و فرهنگ.
- چالمرز، آلن ف. (1384). چیستی علم. ترجمة سعید زیبا کلام. تهران: سمت.
- حبیبی، عبدالحی (1372). جنبش مشروطیت در افغانستان. کابل: انجمن تاریخ افغانستان.
- حسینی، سیدمحمد و دیگران (1398). بازسازی تمدن اسلامی در افغانستان و نسبت آن با مدرنیته. پایاننامة کارشناسی ارشد جامعهشناسی. جامعة المصطفی العالمیه.
- دادجو، ابراهیم (1383). مبانی: تاریخیت در اندیشة هگل. راهبرد. 13(3)، 155ـ167.
- دریح، امینالله (1379). افغانستان در قرن بیستم. کابل: انجمن نشراتی دانش.
- دوپری، لویس (1379). افغانستان تاریخ و جغرافیا. ترجمة جعفر رسولی. قم: حوزة علمیه.
- دولتآبادی، بصیراحمد (1371). شناسنامة احزاب و جریانات سیاسی افغانستان. قم: فرانشر.
- رحیمی، مختار و اسلامی، محسن (1404). برایند امنیتی نزاع سنت و مدرنیسم در افغانستان. رهیافتهای سیاسی و بینالمللی، 17(1)، 23ـ47.
- روا، اولیویه (1369). افغانستان: اسلام و نوگرایی سیاسی. ترجمة ابوالحسن سروقد. تهران: آگاه.
- زکی، عبدالله (1386). فرایند تجددگرایی در افغانستان. پایاننامة کارشناسی ارشد فقه و معارف اسلامی. قم: جامعة المصطفی العالمیه.
- زائری، اسدالله (1390). جدال سنت و مدرنیته در افغانستان. وبلاگ https://zayeri.blogfa.com/post/.
- سالنامة افغانستان (1351 و 1352). کابل: ریاست نشرات، وزارت اطلاعات و فرهنگ.
- سعادت، عوضعلی (۱۳۹۶). تاریخ تحولات سیاسی افغانستان معاصر. کابل: بنیاد اندیشه.
- عبدالرحمان (1387). تاج التواریخ. کابل: میوند.
- سلطانی، سیدعلیاصغر (1383). قدرت، گفتمان و زبان. تهران: نشر نی.
- طرزی، محمود (1387). مجموعه مقالات طرزی. گردآورنده: عبدالغفور روان فرهادی. کابل: انستیتوت دیپلوماسی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی افغانستان.
- طنین، ظاهر (1384). افغانستان در قرن بیستم. تهران: عرفان.
- عظیمی، محمدنبی (1378). اردو و سیاست. کابل: میوند.
- غبار، میرغلام محمد (1368). افغانستان در مسیر تاریخ. تهران: جمهوری.
- فصیحی، امانالله (1398). مدرنیته و سکولاریزاسیون معرفتی در افغانستان. مجموعه مقالات چهارمین کنگرة بینالمللی علوم انسانی اسلامی. تهران: آفتاب توسعه.
- فصیحی، امانالله (1393). دیانت و سکولاریزاسیون در افغانستان. رسالة دکتری جامعهشناسی. تهران: دانشگاه تهران.
- فرخی، محمدیوسف (1371). تاریخ سیاسی افغانستان. تهران: عرفان.
- فرهنگ، میرمحمدصدیق (1371). افغانستان در پنج قرن اخیر. پیشاور: میوند.
- فرهنگ، میرمحمدصدیق (۱۳۹۴). افغانستان در پنج قرن اخیر. کابل: اسماعیلیان.
- فرهنگ، میرمحمدصدیق (1380). افغانستان در پنچ قرن اخیر. تهران: عرفان.
- فیضزاد، عبدالرحمن (1368). قانون اساسی افغانستان و تحولات سیاسی. کابل: وزارت عدلیه.
- کاتب، فیض محمد (۱۳۹۵). سراج التواریخ. کابل: امیری.
- کاتب، فیض محمد (1367). زمامداری و سیاست کشورداری. حبلالله، 45 و 46، 45ـ55
- کاتب، فیض محمد (1391). سراج التواریخ. تهران: عرفان.
- کشککی، عبدالرحمن (1384). جوانان مسلمان و تحولات سیاسی افغانستان. کابل: شعاع.
- گریگوریان، وارتان (1388). ظهور افغانستان نوین. ترجمة علی عالمی کرمانی. تهران: عرفان.
- مجددی، محمدصدیق (بیتا). قیام حبیبالله کلکانی و سقوط اماناللهخان. کابل: تاریخی افغانستان.
- نوید، سیدمسعود (1388). اماناللهخان و نوسازی در افغانستان. کابل: امیری.
- هایمن، آنتونی (1371). نقش ابرقدرتها در افغانستان. مجموعه مقالات دومین سمینار افغانستان. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت خارجه.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Fasihi, Amanollah. (2026) Discourse Analysis of Modernity in Afghanistan: From Hegemony Formation to Paradigm Collapse. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 16(4), 115-137 https://doi.org/10.22034/marefatefarhangi.2025.5002100.
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Amanollah Fasihi."Discourse Analysis of Modernity in Afghanistan: From Hegemony Formation to Paradigm Collapse". Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 16, 4, 2026, 115-137
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Fasihi, A.(2026) 'Discourse Analysis of Modernity in Afghanistan: From Hegemony Formation to Paradigm Collapse', Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 16(4), pp. 115-137
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Fasihi, A. Discourse Analysis of Modernity in Afghanistan: From Hegemony Formation to Paradigm Collapse. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 2026; 16(4): 115-137