Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, Volume 1, Issue 4, No 4, Year 2025 , Pages 31-60

    Possibility of Religious Science, a Debate in the Philosophical Challenges of Islamization of Humanities

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    Hosein Suzanchi / Assistant Professor, Imam Sadigh University / Souzanchi@isu.ac.ir
    Abstract: 
    Since some of the basic fundamentals governing modern sciences conflict with Islamic fundamentals of knowledge, the introduction of modern sciences, particularly humanities, into our country has been accompanied with different challenges from the onset. Some thinkers have introduced the development of “Religious Science” as a way to face these challenges. Therefore, the most important questions are: What is the meaning of “religious science”, and under what circumstances it would be possible?” Epistemological principles of possibility of religious science are divided into two groups: basic principles of epistemology, and basic principles of theology. There are three challenges in the case of basic principles of epistemology. First, the identity of science and knowledge is bound to using empirical method. Second, values are believed to be completely out of the realm of science and knowledge. Third, any epistemological approach of presuppositions into the realm of science is rejected. In the case of the basic principles of theology, the most important challenge is defining the knowledge-creating character of propositions existing in religious texts. If we accept that these propositions can create knowledge, then the realm of religion seriously overlaps with the realm of science. Therefore, religious science is not only possible, but also science essentially cannot be indifferent to religious propositions. So, the concept of “religious science” is not affected by any contradiction and confusion, both with respect to being “religious” and “sciences”.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :امکان علم دینی؛ بحثی در چالش‌های فلسفی اسلامی‌سازی علوم انسانی
    Abstract: 
    از آنجا که برخی از مبانی حاکم بر علوم جدید با مبانی معرفتی اسلامی تعارض دارد، ورود علوم جدید، به ویژه علوم انسانی به کشور ما، از ابتدا چالش هایی را به همراه آورد.. عده ای راهکار را در تولید «علم دینی» معرفی کردند. از این رو، مهم ترین سؤال این است که «علم دینی» به چه معنا و تحت چه شرایطی ممکن است؟ مبانی معرفتی امکان علم دینی، به دو دسته مبانی علم شناختی و مبانی دین شناختی تقسیم می شود. در محور اول، سه چالش وجود دارد: یکی، اینکه هویت علم و معرفت در گروی بهره مندی از روش تجربی قرار گرفته است. دوم، اینکه ارزش ها کاملاً خارج از حوزه علم و معرفت دانسته شده و سوم، اینکه هرگونه ورود معرفتی پیش فرض ها به عرصه علم نفی شده است. در محور دوم، مهم ترین چالش، تبیین معرفت زا بودن گزاره های موجود در متون دینی است. با پذیرش این امر، قلمروی دین با علم تداخل جدی دارد. از این رو، علم دینی نه تنها ممکن است، بلکه اساساً علم نمی تواند به گزاره های دینی بی اعتنا باشد. از این رو، مفهوم «علم دینی»، نه از حیث «علم» بودن و نه از حیث «دینی» بودن به هیچ تناقض و نابسامانی ای مبتلا نمی باشد.
    References: 
    • ابن‌سينا، حسين بن عبدالله، برهان من كتاب الشفاء، تصحيح ابراهيم مذكور، قاهره، بي‌نا، 1977.
    • امام خميني، 1377، صحيفه امام، تهران، موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني، 1384.
    • آير. آلفرد ج، زبان، حقيقت، منطق، ترجمه منوچهر بزرگمهر، تهران، دانشگاه صنعتي شريف، بي‌تا.
    • باقري، خسرو، «علم ديني، امكان، ماهيت و ضرورت»، مجموعه مقالات كنفرانس توسعه دانش و فناوري در ايران، تهران، پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي. ج 1، ص94 ـ 71، 1386.
    • باقري، خسرو، هويت علم ديني، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1382.
    • بستان، حسين و همكاران، گامي به سوي علم ديني، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1384.
    • پارسانيا، حميد، علم و فلسفه، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي، 1383.
    • پترسون، مايكل و ديگران، عقل و اعتقاد ديني، درآمدي بر فلسفه دين، ترجمه احمد نراقي و ابراهيم سلطاني، تهران، طرح نو، 1376.
    • جوادي آملي، عبدالله، شريعت در آيينه معرفت، قم، ‌نشر فرهنگي رجاء، 1372.
    • جوادي آملي، عبدالله، منزلت عقل در هندسه معرفت ديني، قم، اسراء، 1386.
    • چالمرز، آلن ف، چيستي علم، ترجمه سعيد زيباكلام، تهران، سمت، 1378.
    • خراساني، [آخوند] محمدكاظم، كفاية الاصول، تحقيق و تعليق عباس‌علي زارعي سبزواري، قم،‌موسسه النشر الاسلامي، 1384.
    • زيباكلام، سعيد، معرفت‌شناسي اجتماعي، طرح و نقد مكتب ادينبورا،‌ تهران، سمت، 1384.
    • سروش، عبدالكريم، بسط تجربه نبوي، تهران، صراط، 1385.
    • ـــــ ، تفرج صنع، گفتارهايي در اخلاق و صنعت و علم انساني، تهران، سروش، 1370.
    • ـــــ ، درس‌هايي در فلسفه علم الاجتماع، تهران، ني، 1376.
    • ـــــ ، علم چيست؟ فلسفه چيست؟، تهران، صراط، 1375.
    • ـــــ ، فربه‌تر از ايدئولوژي، تهران، صراط، 1382.
    • ـــــ ، قبض و بسط تئوريك شريعت، تهران، صراط، 1373.
    • سوزنچي، حسين، «جايگاه «روش» در علم، تاملي انتقادي در باب ماهيت علم در فرهنگ جديد»، راهبرد فرهنگ، ش4، زمستان1387.
    • ـــــ ، علم ديني، «ديدگاهي در باب نحوه تعامل علم و دين»، راهبرد فرهنگ، ش7، پاييز 1388.
    • ـــــ ، معنا، امكان و راهكارهاي تحقق علم ديني، تهران، پژوهشگاه مطالعات فرهنگي و اجتماعي، 1389.
    • طباطبايي، سيدجواد، «سيطره سياست‌زدگي بر علم سياست» مهرنامه، ش4، ارديبهشت 89، ص69-73.
    • طباطبايي، سيدمحمدحسين، 1422، الميزان في تفسير القرآن، بيروت، موسسه الاعلمي للمطبوعات، 1389.
    • كانت، ايمانوئل، تمهيدات، مقدمه‌اي بر هر مابعدالطبيعه آينده كه به عنوان يك علم عرضه شود، ترجمه غلامعلي حدادعادل، تهران، مركز نشر دانشگاهي، 1367.
    • گيليس، دانالد، فلسفه علم در قرن بيستم، ترجمه حسن ميانداري، تهران، سمت و كتاب طه، 1381.
    • مصباح‌يزدي، محمدتقي، تعليقه بر نهاية الحكمة علامه طباطبايي، تهران، الزهراء، 1363.
    • مطهري، مرتضي، اسلام و مقتضيات زمان، تهران، صدرا، 1368.
    • ـــــ ، آشنايي با علوم اسلامي، ج1، تهران، صدرا، 1369.
    • ـــــ ، سيري در نهج‌البلاغه، تهران، صدرا، 1354.
    • ـــــ ، فطرت، تهران، صدرا، 1370.
    • ـــــ ، هدف زندگي، در: تكامل اجتماعي انسان. تهران: صدرا، 1378.
    • مظفر، محمدرضا، اصول الفقه، تهران، موسسه مطبوعاتي اسماعيليان، 1410.
    • ملكيان، مصطفي، راهي به رهايي، جستارهايي درباب عقلانيت و معنويت، تهران، نگاه معاصر، 1381.
    • هاشمي، محمدمنصور، دين انديشان متجدد، روشنفكري ديني از سروش تا ملكيان، تهران، كوير، 1386.
    • هايدگر، مارتين، «عصر تصوير جهان»، ترجمه يوسف اباذري، ارغنون، ش 11 و 12، پاييز و زمستان 1375.
    • Carnap, R, "The Elimination of Metaphysics through Logical Analysis of Language", In A. J. Ayer (ed.) Logical Positivism, Free Press, pp 60 ـ 81, 1959.
    • Shand, John, Philosophy and Philosophers, London: University College London, 1993.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Suzanchi, Hosein.(2025) Possibility of Religious Science, a Debate in the Philosophical Challenges of Islamization of Humanities. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 1(4), 31-60

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Hosein Suzanchi."Possibility of Religious Science, a Debate in the Philosophical Challenges of Islamization of Humanities". Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 1, 4, 2025, 31-60

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Suzanchi, H.(2025) 'Possibility of Religious Science, a Debate in the Philosophical Challenges of Islamization of Humanities', Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 1(4), pp. 31-60

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Suzanchi, H. Possibility of Religious Science, a Debate in the Philosophical Challenges of Islamization of Humanities. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 2025; 1(4): 31-60