تحلیل گفتمان وقفنامه های زنان عصر صفوی: بازخوانی نقش مذهبی-اجتماعی زنان در گفتمان تشیع صفوی
Article Type:
Research
Writers:
Shahla / دکتری کلام دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان
✍️ Zahra Abyar
/ استادیار عضو هیئت علمی گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان / abyar.z@cfu.ac.ir
/ استادیار عضو هیئت علمی گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان / abyar.z@cfu.ac.irچکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :تحلیل گفتمان وقفنامه های زنان عصر صفوی: بازخوانی نقش مذهبی-اجتماعی زنان در گفتمان تشیع صفوی
Abstract:
این پژوهش با بهکارگیری چارچوب نظری تحلیل گفتمان انتقادی و با استناد به مجموعهای از وقف نامههای زنان دوره صفوی، به بررسی ساختارهای گفتمانی پنهان در پراتیک (کنش اجتماعی تکرار شده و نهادینه تاریخی) وقف میپردازد. یافتهها نشان میدهد که این اسناد، در فراسوی کارکرد حقوقی و اقتصادی ظاهری، بهمثابه میدان پیچیدهای از تقابل گفتمانهای مسلط و مقاومت عمل میکنند. سه گفتمان کلیدی در این تحلیل شناساییشده است: نخست، گفتمان مذهبی تشیع امامی که با تکیهبر مفاهیمی چون «تقرب اخروی» و «انفاق فی سبیل الله»، وقف را به عملی عبادی-سیاسی تبدیل میکند؛ دوم، گفتمان سیاسی صفوی که از رهگذر ترویج شعائر حسینی، به مشروعیت بخشی حکومت میپردازد؛ و سوم، گفتمان کنشگری زنانه که با بهرهگیری استراتژیک از فضای گفتمانی موجود، به بازتعریف عاملیت اجتماعی-اقتصادی زنان در چهارچوب ساختارهای مردسالارانه میانجامد. این پژوهش با تحلیل نشانهشناختی متون و قراردادن آنها در بافت تاریخی-ایدئولوژیک عصر صفوی، نشان میدهد که زنان نهتنها دریافتکنندگان منفعل گفتمانهای مسلط بلکه کنشگرانی فعال در بازتولید و مقاومت در برابر این گفتمانها بودهاند. از رهگذر سازوکار وقف، آنان همزمان به تثبیت گفتمان رسمی کمک میکردند و هم فضاهایی برای اعمال قدرت و بازتعریف هویت خویش میآفریدند.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
, Shahla, Abyar, Zahra. (2026) تحلیل گفتمان وقفنامه های زنان عصر صفوی: بازخوانی نقش مذهبی-اجتماعی زنان در گفتمان تشیع صفوی. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 18(3), - https://doi.org/10.22034/marefatefarhangi.2026.5003332.
Shahla ; Zahra Abyar."تحلیل گفتمان وقفنامه های زنان عصر صفوی: بازخوانی نقش مذهبی-اجتماعی زنان در گفتمان تشیع صفوی". Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 18, 3, 2026, -
, S, Abyar, Z.(2026) 'تحلیل گفتمان وقفنامه های زنان عصر صفوی: بازخوانی نقش مذهبی-اجتماعی زنان در گفتمان تشیع صفوی', Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 18(3), pp. -
