TY  - JOUR
ID  - 5003332
TI  - تحلیل گفتمان وقفنامه های زنان عصر صفوی: بازخوانی نقش مذهبی-اجتماعی زنان در گفتمان تشیع صفوی
JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
JA  - 13
LA  - fa
SN  - 2008-8582
AU  - , Shahla
AD  - دکتری - کلام دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان
AU  - Abyar, Zahra
AD  - استادیار و عضو هیئت علمی  گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
Y1  - 2027
PY  - 2027
VL  - 18
IS  - 3
SP  - 
EP  - 
KW  - وقف نامه‌های زنان
KW  - تحلیل گفتمان انتقادی
KW  - تاریخ اجتماعی زنان
KW  - عاملیت مذهبی اجتماعی زنان
KW  - تشیع صفوی
KW  - نهاد وقف
KW  - پراتیک مذهبی و فرهنگی
DO  - 10.22034/marefatefarhangi.2026.5003332
AB  - این پژوهش با به‌کارگیری چارچوب نظری تحلیل گفتمان انتقادی و با استناد به مجموعه‌ای از وقف نامه‌های زنان دوره صفوی، به بررسی ساختارهای گفتمانی پنهان در پراتیک (کنش اجتماعی تکرار شده و نهادینه تاریخی) وقف می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که این اسناد، در فراسوی کارکرد حقوقی و اقتصادی ظاهری، به‌مثابه میدان پیچیده‌ای از تقابل گفتمان‌های مسلط و مقاومت عمل می‌کنند. سه گفتمان کلیدی در این تحلیل شناسایی‌شده است: نخست، گفتمان مذهبی تشیع امامی که با تکیه‌بر مفاهیمی چون «تقرب اخروی» و «انفاق فی سبیل الله»، وقف را به عملی عبادی-سیاسی تبدیل می‌کند؛ دوم، گفتمان سیاسی صفوی که از رهگذر ترویج شعائر حسینی، به مشروعیت بخشی حکومت می‌پردازد؛ و سوم، گفتمان کنشگری زنانه که با بهره‌گیری استراتژیک از فضای گفتمانی موجود، به بازتعریف عاملیت اجتماعی-اقتصادی زنان در چهارچوب ساختارهای مردسالارانه می‌انجامد. این پژوهش با تحلیل نشانه‌شناختی متون و قراردادن آن‌ها در بافت تاریخی-ایدئولوژیک عصر صفوی، نشان می‌دهد که زنان نه‌تنها دریافت‌کنندگان منفعل گفتمان‌های مسلط بلکه کنشگرانی فعال در بازتولید و مقاومت در برابر این گفتمان‌ها بوده‌اند. از رهگذر سازوکار وقف، آنان هم‌زمان به تثبیت گفتمان رسمی کمک می‌کردند و هم فضاهایی برای اعمال قدرت و بازتعریف هویت خویش می‌آفریدند.
UR  - https://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/5003332
L1  - ER  -