Pages:
29-51
Receive Date: 2026/06/29
Accept Date: 2026/06/29
Abstract:
The prevailing stance of jurists toward artistic phenomena has been largely characterized by caution and prohibition. This perspective is predominantly purificatory and precautionary, rather than permissive or moderate. The predominance of prohibitive narratives appears to have inclined jurists toward precaution, avoiding ambiguities to prevent transgression. Although some Imami scholars uphold the principle of exoneration and permissibility in cases of ambiguity, countering those who advocate for precaution, the general corpus of fatwas does not present a favorable view of art. The consequences of this approach have included hesitation and a weakening in the advancement of committed art aligned with the Islamic Revolution, which ought to be produced and guided by faithful and revolutionary artists. This study, employing a descriptive-analytical method, enumerates the factors and consequences of the purificatory approach to art. The results identify two categories of causal factors: 1. Disagreements and ambiguities in the technical aspects of ijtihad, and 2. Ambiguities and disagreements concerning the relationship between culture and governance. The consequences of this approach include criticism from detractors, the stifling of high art production, the fostering of public mistrust and suspicion, the potential for social unrest, a drift from legal and shar'i boundaries, the promotion of religious laxity, and a gravitation toward the artistic products of other cultures.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :بررسی علل و پیامدهای رویکرد تنزیهی علما نسبت به موسیقی و سینما
Abstract:
نگاه فقها به پدیدههای هنری عمدتاً مبتنیبر احتیاط و تحریم بوده است. این نگاه بیشتر جنبة تنزیهی و احتیاطی دارد تا اباحه و اعتدالی. به نظر میرسد غلبة روایات تحریمی، فقها را به سمت احتیاط سوق داده تا با دوری از شبهات، از ورود به حرام جلوگیری کنند. هرچند نظر و مبانی بعضی علمای امامیه در مقابل کسانی که معتقدند در شبهات باید احتیاط کرد (اصالة الحظر یا اصالة الوقف)، اصل را برائت و جواز و اباحه میدانند، اما در کل فتاوا نظر مثبتی دربارة هنر ارائه نمیکند. تبعات این رویکرد موجب تعلل و سستی در حرکت هنر متعهد انقلاب اسلامی شده است که بایستی توسط هنرمندان مؤمن و انقلابی اجرا و هدایت شود. پژوهش حاضر درصدد است عوامل و پیامدهای رویکرد تنزیهی به هنر را با روش توصیفی ـ تحلیلی برشمارد. نتایج پژوهش عبارتاند از: عوامل رویکرد تنزیهی شامل 1. اختلاف و ابهام در نکات فنی اجتهاد (کشف عنوان مرجع، کارکردگرایی و اسمگرایی، تقارن با حرام، تقیه، غرض و هدف، موضوعشناسی، خلط مباحث، بلوغ موضوع و رجوع به متخصص)؛ 2. ابهام و اختلاف در ارتباط با فرهنگ و حاکمیت (تعیین مصداق عرف، لحاظ کردن زمان و مکان، تکرار الگوی فاسد، عدم الگوی مناسب، نقش فناوری، توجه به بازخورد، نوع حاکمیت، فاصلة حاکمیت و شریعت، عدم تحقیق کاربردی) است و پیامدهای رویکرد تنزیهی به هنر عبارت است از: زبان طعن منتقدان، توقف رشد و تولید هنرهای فاخر، ایجاد بدگمانی و سوءظن، ایجاد شورش و ناآرامی، عدول از حریم قانون و شریعت، ایجاد تساهل و تسامح در دین و گرایش و رویکرد به هنر دیگر فرهنگها.
References:
- آبراهامیان، یراواند (1392). ایران بین دو انقلاب از مشروطه تا انقلاب اسلامی. ترجمة کاظم فیروزمند و دیگران. تهران: مرکز.
- آخوندی، مریم (1393). بررسی فقهی بازنمایی چهرة معصومان در فیلم و سریال. دین و رسانه، ۷(102)، ۳۱ـ۳۶.
- استوار، مجید (١٣٩٢). انقلاب اسلامی و نبرد نمادها. تهران: نگاه معاصر.
- اسلامی، روحالله و تاجی، سکینه (1398). آسیبشناسی سیاستگذاری موسیقی در جمهوری اسلامی ایران. سیاستگذاری عمومی، 5(4)، 261ـ279.
- اصفهانی، ابوالفرج (1415ق). الأغانی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- آلاحمد، جلال (1375). غربزدگی. تهران: فردوس.
- امید، جمال (1363). سینمای جهان سوم. تهران: فیلمخانة ایران و اداره کل تحقیقات و روابط سینمایی.
- امید، جمال (1377). تاریخ سنمای ایران. تهران: روزنه.
- انصاری، شیخمرتضی (1444ق). المکاسب. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
- خویی، سیدابوالقاسم (1395). درس خارج فقه استاد محمدتقی شهیدی. Retrieved from https://eshia.ir/Feqh/Archive/shahidi/feqh/95/
- ایرانی قمی، اکبر (1370). هشت گفتار پیرامون حقیقت موسیقی غنایی. تهران: شرکت انتشارات سورة مهر.
- ایروانی، علی (1406ق). حاشیة المکاسب. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
- بندرچی، حمیده (۱۳۹۶). رابطة اسلام و موسیقی و بازتابهای اجتماعی آن. تهران: جامعهشناسان.
- بیضایی، بهرام (1394). نمایش در ایران. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
- پطروشفسکی، ایلیا پاولویچ (1354). اسلام در ایران. ترجمة کریم کشاورز. تهران: پیام.
- تاورنیه، ژان باپتیست (1336). سفرنامة تاورنیه. ترجمة ابوتراب نوری. تهران: سنایی.
- جاودانی، هما (1381). سالشمار تاریخ سینمای ایران (تیر ـ شهریور ۱۳۷۹). تهران: قطره.
- حائری، سیدکاظم (1408ق). مباحث الاصول (تقریرات درس سیدمحمدباقر صدر). قم: اعلام اسلامی.
- حسینیزاده، سیدمحمدعلی (۱۳۸۶). اسلام سیاسی در ایران. قم: دانشگاه مفید.
- خامنهای، سیدعلی (1370). بیانات در دیدار با اعضای گروه ادب و هنر صدای جمهوری اسلامی ایران.
- خامنهای، سیدعلی (1394). بیانات در دیدار با هیئت علمی و دستاندرکاران برگزاری همایش ملی «فقه هنر». https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=31931
- خامنهای، سیدعلی (۱۳۹۸). غنا، متن دروس خارج فقه رهبر معظم انقلاب اسلامی. تهران: فقه روز.
- خمینی، سیدروحالله (1385). صحیفة امام. تهران: مؤسسة چاپ و نشر عروج.
- خمینی، سیدروحالله (1410ق). الرسائل. قم: اسماعیلیان.
- خویی، سیدابوالقاسم (بیتا). مصباح الفقاهه. تقریر: محمدعلی توحیدی. بیجا: بینا.
- سازمان اسناد و کتابخانة ملی جمهوری اسلامی ایران (ساکما، آما: ش.س. ۱۴۷۷ / ۲۹۳ (۲)).
- ساعدی، حجتالله (1387). وقتی که تاریخ و جامعة ایران را از سینمای آن کمتر بشناسیم. کتاب ماه هنر، 37، 3.
- شاردن، ژان (1345). سیاحتنامة شاردن. ترجمة محمدعلی عباسی. تهران: امیرکبیر.
- صالحی، عباس (وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی) (1403). کنفرانس خبری. 23 دی 1403. https://www.mehrnews.com/news/6345984
- صدر، حمیدرضا (1381). درآمدی بر تاریخ سیاسی سینمای ایران. تهران: نشر نی.
- طوسی، محمد بن حسن (1382). کتاب تلخیص الشافى. قم: محبین.
- حر عاملی، محمد بن حسن (1414ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث.
- علیدوست، ابوالقاسم (1400). فقه هنر. جلسة 13. Retrieved from http://a-alidoost.ir/persian/lessons/27258
- علیدوست، ابوالقاسم و همکاران (۱۳۹۷). مجموعه مقالات دومین همایش ملی فقه هنر. قم: مرکزی فقهی ائمة اطهار.
- علیدوست، ابوالقاسم و همکاران (۱۳۹۸). مجموعه مقالات سومین همایش ملی فقه هنر. قم: مدرسه اسلامی هنر.
- علیدوست، ابوالقاسم و همکاران (۱۴۰۰). مجموعه مقالات نخستین همایش ملی فقه هنر. قم: مرکزی فقهی ائمة اطهار.
- فنائی، ابوالقاسم (1374). جایگاه موضوع شناسی در اجتهاد. نقد و نظر، 2(1)، 87ـ99.
- قربانی، علیرضا (1399). تأثیرات غیرمستقیم هوش مصنوعی بر برخی از احکام فقهی. نخستین همایش ملی هوش مصنوعی و علوم اسلامی. قم. https://civilica.com/doc/1347064
- کشانی، علیاصغر (1386). فرآیند تعامل سینمای ایران و حکومت پهلوی. تهران: مرکز اسناد انقلاب.
- کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
- کیهان (1370). 11 اردیبهشت.
- گواهی، زهرا (۱۳۹۰). اندیشههای فقهی در عرصة هنر. مشهد: آستان قدس رضوی.
- محسنیان راد، مهدی (1387). ایران در چهار کهکشان ارتباطی. تهران: سروش.
- محقق کرکی، علی بن حسین (1410ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث.
- مددپور، محمد (1384). ماهیت تکنولوژی و هنر تکنولوژیک. تهران: سورة مهر.
- مرکز بررسی اسناد تاریخی (1381). جشن هنر شیراز به روایت اسناد ساواک. تهران: مرکز.
- مطهری، مرتضی (1360). فریادهای شهید مطهری در تحریفهای عاشورا. قم: روح.
- مکارم شیرازی، ناصر (1376). نمایش انبیا و امامان در سینما از دیدگاه فقیهان. نقد سینما، (11)، 140ـ143.
- مهرابی، مسعود (1363). تاریخ سینمای ایران از آغاز تا سال ۱۳۵۷. تهران: فیلم.
- نبوی، ابراهیم (1377). گامهای نخست، موافقان و مخالفان: ضرورت بازنگری به تاریخ سینمای ایران. نقد سینما، 1(14)، 24ـ34.
- نزهت، ابراهیم (۱۳۹۵). هنر از دیدگاه فقه. تهران: سفیر اردهال.
- نهاوندی، علی (1400). واکاوی سینمای دینی و نظام مسائل فقه هنر هفتم. قم: مرکز فقهی ائمة اطهار.
- واسعی، سیدمحمد (1379). فقه و عرف. قبسات، 5(15 و 16)، 42ـ58.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Anvari , Mohammad reza, Alavian, Sayyed Hadi. (2026) An Investigation into the Causes and Consequences of the Scholars' Purificatory Approach to Music and Cinema. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 16(4), 29-51 https://doi.org/10.22034/marefatefarhangi.2025.5002440.
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Mohammad reza Anvari ; Sayyed Hadi Alavian."An Investigation into the Causes and Consequences of the Scholars' Purificatory Approach to Music and Cinema". Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 16, 4, 2026, 29-51
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Anvari , M, Alavian, S.(2026) 'An Investigation into the Causes and Consequences of the Scholars' Purificatory Approach to Music and Cinema', Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 16(4), pp. 29-51
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Anvari , M, Alavian, S. An Investigation into the Causes and Consequences of the Scholars' Purificatory Approach to Music and Cinema. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 2026; 16(4): 29-51