Methodology of Jurists in Confronting the Problem of the Gap between the Iranian Government and Nation during the Safavid, Qajar, and Contemporary Periods
Article Type:
Research
Writers:
Ghasem Ebrahimi pour
/ Assistant Professor, Department of Sociology, Imam Khomeini Institute of Educational and Research / ebrahimipour@iki.ac.ir
/ Assistant Professor, Department of Sociology, Imam Khomeini Institute of Educational and Research / ebrahimipour@iki.ac.irAbstract:
The Shiite culture governing Iran in different historical periods and regarding the tribalistic tyrannical governments or colonial supports as illegitimate have led to the gap between the government and the nation. In different periods, scientists have had different theoretical and practical experiences with native or extrinsic approaches. The present research deals with the practical and theoretical encounter of Allameh Majlesi, late Naini and Imam Khomeini with the three traditionalist, fundamentalist and governmental approaches in the three different periods of Safavid, Qajar and Pahlavi. This research has been conducted by using the fundamental methodology approach and the historical -analytical method in two axes of epistemic and non-epistemic factors. The findings of the research indicate that all the mentioned three approaches are similar in regarding illegitimate the above-mentioned governments, adopting positive approaches for elimination of an evil by a worse evil. However, relatively different jurisprudential capacities of the three types of reformist, critical, revolutionary fiqhs have had different consequences in epistemic, social and political areas.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :بررسی تطبیقی روششناسی فقها، در مواجهه با مسئلهی گسست دولت و ملت در ایران، در دورههای صفویه، قاجار و معاصر
Abstract:
فرهنگ شیعی حاکم بر ایران، در دوره های تاریخی متفاوت و نامشروع دانستن حکومت های استبدادی مبتنی بر ایل یا حمایت های استعماری، موجب گسست دولت و ملت بوده است. دانشمندان در دوره های متفاوت، تجربه های عملی و نظری متفاوتی را با رویکردهای بومی یا برون زا رقم زده اند. مواجهه عملی و نظری علامه مجلسی، مرحوم نائینی و امام خمینی ره، با سه رویکرد اخباری، اصولی و حکومتی در سه دورهی متفاوت صفویه، قاجار و پهلوی، مسئلهی این پژوهش است. این پژوهش، با رویکرد روش شناختی بنیادین و روش تحلیلی تاریخی، در دو محور عوامل معرفتی و غیرمعرفتی، مورد بررسی و مقایسه قرار گرفته است. یافته های پژوهش حاکی از این است که هر سه رویکرد فوق، در نامشروع دانستن حکومت های فوق و اتخاذ رویکردهای ایجابی، از باب دفع افسد به فاسد اشتراک دارند. اما ظرفیت های فقهی نسبتاً متفاوت سه مدل فقه اصلاحی، انتقادی، انقلابی و پیامدهای متفاوتی در عرصه های معرفتی، اجتماعی و سیاسی به دنبال داشته است.
References:
- آبراهامیان یرواند، 1386، ایران بین دو انقلاب از مشروطه تا انقلاب، ترجمة کاظم فیروزمند و همكاران، چ یازدهم، تهران، نشر مرکز.
- اسلامی، رضا، 1389، مدخل علم فقه، چ دوم، قم، مرکز مدیریت.
- بحرانی، یوسف، بيتا، حدائق الناظره، قم، مؤسسة نشر اسلامی.
- بشیریه، حسن، 1389، جامعهشناسی سیاسی، چ هجدهم، تهران، نشر نی.
- بهرامی، قدرتالله و مهدي نظرپور، 1385، انقلاب اسلامی و انقلابهای جهان، قم، زمزم هدایت.
- پارسانيا، حميد، 1380، «میرزای نائینی تا امام خمینی»، قبسات، ش 22، ص 85-95.
- ـــــ ، 1386، هفت موج اصلاحات، قم، بوستان کتاب.
- ـــــ ، 1389، حدیث پیمانه، تهران، نشر معارف.
- جعفریان، رسول، 1389، صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- جمعی از نویسندگان، 1386، انقلاب اسلامی، قم، نشر معارف.
- حرعاملی، محمدبنحسن، 1409ق، وسائلالشیعه، قم، مؤسسة آلالبیت.
- حسینیطهرانی، سیدمحمدحسین، 1421ق، ولایت فقیه در حکومت اسلامی، چ دوم، مشهد، علامه طباطبائی.
- حیدری بهنوئیه، عباس، 1389، اندیشه سیاسی آیتالله نائینی، قم، بوستان کتاب.
- خاتونآبادی، سیدعبدالحسین، 1352، وقایعالسنین و الاعوام، تهران، کتابفروشی اسلامیه.
- خسروپناه، عبدالحسین، 1396، منظومه فکری امام خمینی، چ دوم، قم، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- دوانی، علی، 1370، علامه مجلسی، تهران، امیرکبیر.
- دوژه، موریس، 1395، بایستههای جامعهشناسی سیاسی، ترجمة ابوالفضل قاضی، چ پنجم، تهران، نشر میزان.
- رجبی، محمدحسن، 1366، زندگینامه سیاسی امام خمینی، چ پنجم، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- رمضان نرگسی، رضا، 1389، تبیین جامعهشناختی انقلاب مشروطه، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خمینی.
- زمزم نور، 1387، زندگینامه، آثار و ... امام خمینی، چ نهم، تهران، مؤسسة فرهنگی قدر ولایت.
- سیف، احمد، 1373، اقتصاد ایران در قرن نوزدهم، بيجا، نشر چشمه.
- سینا، حسین، 1370، نگاهی به اندیشه سیاسی شیعی در گذر زمان، به کوشش حسن یوسفی اشکوری، چ پنجم، تهران، یادآوران.
- طارمی، حسن، 1375، علامه مجلسی، 1375، تهران، طرح نو.
- عقیلی، سیداحمد، 1394، «نسبت حاکمیت سیاسی و حیات اقتصادی در دورة اول حکومت صفوی»، تاریخ اسلام و ایران، ش ۲۸، ص 171-214.
- علیدوست، ابوالقاسم، 1396، روششناسی مکتب فقهی نجف و قم «http://mobahesat.ir/15695»، مباحثات، 13 بهمن 1396.
- علیلو، نورالدین، 1374، میرزای نائینی ندای بیداری، بيجا، سازمان تبلیغات اسلامی.
- کاظمی، محمدعلی، بيتا، فوائدالاصول (تقریر درس اصول مرحوم نائینی)، تهران، انتشارات اسلامیه.
- گرجی، ابوالقاسم، 1375، تاریخ فقه و فقها، تهران، سمت.
- لکزایی، نجف، 1385، چالش سیاست دینی و نظم سلطانی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
- ـــــ ، 1390، تحولات سیاسی اجتماعی ایران معاصر، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
- ـــــ ، 1394، اندیشه سیاسی امام خمینی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي.
- لنگرودی، محمدجعفر، 1370، مکتبهای حقوقی در حقوق اسلام، تهران، گنج دانش.
- مجلسی، محمدباقر، 1370، مرآةالعقول، چ سوم، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
- ـــــ ، 1403ق، بحارالانوار، بيروت، دار الاحیاء التراث.
- ـــــ ، 1406ق، ملاذ الاخیار فی فهم تهذیب الاخبار، قم، کتابخانه آیتالله مرعشی نجفي.
- ـــــ ، 1402ق، بیست و پنج رساله فارسی، قم، کتابخانه آیتالله مرعشی نجفي.
- مدنی، سیدجلالالدین، 1362، تاریخ سیاسی معاصر ایران، چ سوم، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
- مطهری، مرتضی، 1386 الف، آینده انقلاب اسلامی ایران، قم، صدرا.
- ـــــ ، 1386 ب، نهضتهای صد ساله اخیر، قم، صدرا.
- ملکی میانجی، علی، 1385، علامه مجلسی اصولی یا اخباری، قم، دلیل ما.
- منصوری، جواد، 1392، آشنایی با انقلاب اسلامی، قم، نشر معارف.
- ـــــ ، 1378، قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکزاسناد انقلاب اسلامی.
- موسوي خلخالی، سیدمحمدمهدی، بيتا، حاکمیت در اسلام، ترجمة جعفر الهادی، قم، جامعه مدرسین.
- موسوی خميني، سیدروحالله، 1366، اربعین حدیث، قزوين، طه.
- ـــــ ، 1385 الف، صحیفه نور، چ دوم، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- ـــــ ، 1385 ب، شرح حدیث، جنود عقل و جهل، چ دوم، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- ـــــ ، 1385 ج، کشفالاسرار، چ دوم، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- ـــــ ، 1378، مناهجالوصول الی علمالاصول، چ چهارم، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- نائینی، محمدحسین، 1382، تنبیةالامة و تنزیهالمله، قم، بوستان کتاب.
- نایینی، مهدی، 1383، «گذری بر شخصیت علمی، اخلاقی و سیاسی میرزای نائینی»، آموزه، ش ۵، ص 375-394.
- هنرفر، لطفالله، 1350، «فرهنگ دوستی و هنرپروری در آیین پادشاهان ایران»، هنر و مردم، ش 107 و 108، ص 16-18.
- یعقوبی، ابوالقاسم، 1386، مقاله نوآوریهای نائینی در فقه (علامه نائینی فقیه نظریهپرداز)، قم، بوستان کتاب.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Azadi, Hamed, Ebrahimi pour, Ghasem. (2026) Methodology of Jurists in Confronting the Problem of the Gap between the Iranian Government and Nation during the Safavid, Qajar, and Contemporary Periods. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 10(2), 39-55
Hamed Azadi; Ghasem Ebrahimi pour."Methodology of Jurists in Confronting the Problem of the Gap between the Iranian Government and Nation during the Safavid, Qajar, and Contemporary Periods". Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 10, 2, 2026, 39-55
Azadi, H, Ebrahimi pour, G.(2026) 'Methodology of Jurists in Confronting the Problem of the Gap between the Iranian Government and Nation during the Safavid, Qajar, and Contemporary Periods', Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 10(2), pp. 39-55
