The domain and social role of religion especially its meta-institutional position have long been the subject of inquiry in such fields as theology and sociology and the special concern of thinkers. In this new world, which is referred to as the modern and rational world, this topic has been a matter of dispute among many writers. Some have minimized the role of religion, firmly denied the relationship between religion and the world, and stressed the idea of necessity of separating religion from public arena. Others, though do not openly talk about the isolation of religion, believe that the circumstances of modern world necessitate this isolation. In other words, they consider the decline of the social role or religion and its social isolation as a prerequisite for a modern world, and they name it "secularization". Such a belief is based on some presuppositions which have been analyzed and criticized in this article.
بررسی قلمرو دین، و نقش اجتماعی و به ویژه موقعیت فرانهادی اش، از دیرباز در حوزه های مختلف علمی، چون کلام و جامعه شناسی در کانون توجه اندیشوران بوده است. این مقوله در دنیای جدید ـ که دنیای مدرن و عقلانی معرفی شده ـ محور مجادلهی بسیاری از نویسندگان قرار گرفته است. برخی قلمرو حداقلی برای دین تعریف کرده و اساساً رابطهی دین و دنیا را منکر شده و اندیشهی ضرورت حذف دین را از ساحت عمومی اعلان کرده اند. شماری نیز بی آنکه آشکارا از منزوی ساختن دین سخن بگویند، بر این باورند که مقتضیات دنیای جدید این انزوا را در پی دارد؛ به عبارتی، افول موقعیت اجتماعی و انزوای اجتماعی دین را از لوازم دنیای جدید می دانند و از آن به «عرفی شدن»، یاد می کنند. این باور مبتنی بر پیش فرض هایی است که در این نوشتار بررسی و نقد می شود.
مطهري، مرتضي، اسلام ومقتضيات زمان، تهران، صدرا، 1373.
ـــــ ، پيرامون جمهوري اسلامي، تهران، صدرا، 1367.
ـــــ ، علل گريش به مادي گري، تهران، 1372.
مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، بيجا، دارلکتاب الاسلاميه، 1367.
نوري طبرسي، مستدرک الوسائل، ج دوم، بيروت، مؤسسه آل البيت لاحياء التراث، 1394ق.
وبر، ماکس، اقتصاد و جامعه، مترجمين عباس منوچهري وديگران، تهران، مولي، 1374.
ويلسون، برايان، جدا انگاري دين ودنيا، ترجمه مرتضي اسعدي، در: فرهنگ ودين، برگزيده مجموعه مقالات دائرةالمعارف دين، ويراسته مير چا الياده، تهران، طرح نو، 1374.