The purpose of this study was to identify and explain the semantic patterns of emotional education and strengthening emotional powers from the perspective of the Holy Qur’an and to provide a practical framework for educational and training systems. Using a qualitative research method with a content analysis approach, as well as library and documentary methods, and utilizing the tool of extracting authentic Quranic interpretations (such as Tafsir al-Mizan and Nemoneh) and using scientific sources, this research was conducted. The research findings showed that of the total coding (30 codes), 40 percent (120 codes) are about what, 30 percent (90 codes) are about why, and 30 percent (90 codes) are about how to educate emotionally and strengthen emotional powers. This indicates the Holy Qur’an's emphasis on the nature and essence of emotional education, and then its importance and methods. The highest frequency belongs to the themes of the nature of emotional education (40 codes), principles of emotional education (30 codes), and methods of cultivating emotions (30 codes), which shows that emotional education in the Holy Quran must be accompanied by a monotheistic orientation and emotional balance. A three-dimensional model (cognitive, behavioral, spiritual) based on the principles of monotheism, balance, and comprehensiveness was also presented. This model helps improve students' emotional health and reduce challenges such as anxiety by emphasizing the strengthening of positive emotions (love, patience, gratitude) and the control of negative emotions (anger, jealousy) through reflective, practical, and motivational methods.
Title :تحلیل مضمون تربیت عاطفی و تقویت قوای احساسی در قرآن
Abstract:
هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تبیین الگوهای معنایی تربیت عاطفی و تقویت قوای احساسی از منظر قرآن کریم و ارائة چارچوبی کاربردی برای نظامهای آموزشی و تربیتی بود. در این پژوهش از روش تحقیق کیفی با رویکرد تحلیل مضمون استفاده و دادهها از طریق روش کتابخانهای و اسنادی، با ابزار فیشبرداری از تفاسیر معتبر قرآنی (مانند المیزان و نمونه) و منابع علمی گردآوری شد. یافتههای پژوهش نشان داد که از مجموع کل کدگذاریها (۳۰0 کد)، 40 درصد (120 کد) دربارة چیستی، 30 درصد (90 کد) دربارة چرایی و 30 درصد (90 کد) دربارة چگونگی تربیت عاطفی و تقویت قوای احساسی هستند. این امر نشاندهندة تأکید قرآن کریم بر چیستی و ماهیت تربیت عاطفی و سپس اهمیت و روشهای آن است. بیشترین فراوانی متعلق به مضامین ماهیت تربیت عاطفی (۴۰ کد)، اصول تربیت عاطفی (۳0 کد) و روشهای پرورش عواطف (۳۰ کد) است که نشان میدهد تربیت عاطفی در قرآن کریم باید با جهتگیری توحیدی و تعادل عاطفی همراه باشد. همچنین الگویی سهبعدی (شناختی، رفتاری، معنوی) مبتنیبر اصول توحیدمحوری، تعادل و جامعیت ارائه شد. این الگو با تأکید بر تقویت عواطف مثبت (محبت، صبر، شکر) و مهار عواطف منفی (خشم، حسد) از طریق روشهای تأملی، عملی و انگیزشی، به بهبود سلامت عاطفی دانشآموران و کاهش چالشهایی مانند اضطراب کمک میکند.
احسانی، محمد (1400). روشهای تربیت عاطفی از منظر قرآن کریم. یافتههای مدیریت آموزشی، 1(1)، 93ـ126.
اسکندری، محمدحسین (۱۳۷۱). شناخت در قرآن. مشهد: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
امیدی، طاهره (1401). تربیت عاطفی از منظر قرآن و نهج البلاغه (آسیبها و راهکارها). قم: جامعة المصطفی العالمیه، دانشگاه مجازی المصطفی.
انصاریان، حسین (1399). قرآن مبین. قم: نشتا.
ایرانمنش، فاطمه و پورمجیدی، حکیمه (1401). دلالتهای تربیت عاطفی در قرآن و نهج البلاغه. چهارمین کنگرة ملی نوآوری و تحقیق در روانشناسی و تعلیموتربیت اسلامی. تهران.
باقری، خسرو (۱۳۸۹). رویکردها و روشهای پژوهش در فلسفة تعلیموتربیت. تهران: پژوهشکدة مطالعات فرهنگی.
بشرپور، سجاد، نوری، حیدر، عطادخت، اکبر و نریمانی، محمد (۱۳۹۵). مقایسة یادگیری عاطفی و انگیزش معطوف به خطا در بین دانشآموزان با و بدون ناتوانی یادگیری. ناتوانیهای یادگیری، ۵(3)، 7ـ27.
بنی سرتنگی، حمیده، شریفی، آمنه و حبیبی گندمبانی، فرحناز (1402). دیدگاه قرآن و مبانی انسانشناسی اسلامی نسبت به تربیت و یادگیری عاطفی دانشآموزان. ششمین همایش بینالمللی روانشناسی، علوم تربیتی و مطالعات اجتماعی.
حسینی دولتآباد، بیبی حکیمه و رضی، حسنعلی (1401). راهکارهای تربیت عاطفی قرآن برای تقویت خودشفقتی. مشکوة، 41(4)، 4ـ27.
دلالزاده بیدگلی، طاهره (1402). تربیت عاطفی انسان در حیات اجتماعی از دیدگاه قرآن کریم. پایاننامة کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث. دانشگاه کاشان. دانشکدة ادبیات و زبانهای خارجی.
ساجدی، سیدهادی (1403). تحلیل اجتماعی ابراز احساسات الهی در قرآن کریم بهمثابة الگویی برای کنش اجتماعی انسان باورمند. نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان، 14(2)، 82ـ98.
سلیمانی، فاطمه (1402). تبیین تربیت و یادگیری عاطفی دانشآموزان بر اساس مبانی اسلامی و انسانشناسی قرآن. ششمین همایش بینالمللی روانشناسی، علوم تربیتی و مطالعات اجتماعی. همدان.
صبوری ارطه، زهرا و شاهمرادی فریدونی، محمدمهدی (1402). موانع تربیت عاطفی از منظر آیات و روایات. هفتمین همایش بینالمللی مطالعات دینی، علوم انسانی و اخلاق زیستی در جهان اسلام. تهران.
صنوبری، صادق (۱۳۹۰). بررسی نقش عاطفه در تعلیموتربیت قرآنی. سومین همایش بهسوی راهبردهای قرآنی در تربیت انسان. مؤسسة فرهنگی قرآن و عترت صابر.
قاسمیان، سلمان (1402). تربیت و یادگیری عاطفی دانشآموزان از دیدگاه قرآن کریم و بررسی مبانی انسانشناسی اسلامی. ششمین همایش بینالمللی روانشناسی، علوم تربیتی و مطالعات اجتماعی. همدان.
متقی، زهره، نجفی، محمد و نصرتی هشی، کمال (1394). سازماندهی نظام تربیت عاطفی بر اساس آموزههای قرآنی. پژوهش در مسائل تعلیموتربیت اسلامی، 23(29)، 49ـ82.
میرزایی، محمدهادی، مطیع، مهدی و سعادتنیا، رضا (1403). گونهشناسی و کاربرد فرازهای احساسی قرآن کریم. تحقیقات علوم قرآن و حدیث، 22(3)، 189ـ217.
ناطقی، غلامحسین (1402). مفهومشناسی تربیت عاطفی در قرآن. یافتههای علوم قرآنی، 3(6)، 5ـ38.
References:
Attride-Stirling, J. (2001). Thematic networks: An analytic tool for Qualitative research. Qualitative Research, 1,385-405.
Lamark, F. O. & Meyer, J. W. (2020). Toward post-national societies and global citizenship. Multicultural Education Review, 4(1), 1-2.
Sharafi, , Esmaeil Pour, Heydar. (2026) The Content Analysis of Emotional Education and Strengthening Emotional Powers in the Qur’an. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 17(3), 73-94 https://doi.org/10.22034/marefatefarhangi.2026.5003494.
Sharafi, , Esmaeil Pour, H.(2026) 'The Content Analysis of Emotional Education and Strengthening Emotional Powers in the Qur’an', Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 17(3), pp. 73-94
Sharafi, , Esmaeil Pour, H. The Content Analysis of Emotional Education and Strengthening Emotional Powers in the Qur’an. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 2026; 17(3): 73-94