Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, Volume 17, Issue 4, No 68, Year 2026, Pages 71-97

    Religious Social Science and Human Needs

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Seyyed hosein Sharafoddin / Professor, Department of Sociology, Imam Khomeini Educational and Research Institute / sharaf@iki.ac.ir
    dor 20.1001.1.20088582.1405.17.4.6.8
    doi 10.22034/marefatefarhangi.2025.5002888⏳
    Abstract: 
    Humanity is an intrinsically needy entity—indeed, in certain dimensions, the most existentially dependent being in existence; yet this status in no way contradicts its distinguished and singular standing as God’s honored creation (mukarram) and the finest of creatures (makhlūq-i aḥsan). The very exigencies of these needs have impelled human beings to adopt social life—whether through voluntary choice or necessity—for the purpose of their fulfillment, thereby driving them into relentless endeavor and striving. Social institutions, as the preeminent structural component of the social system, have been established for the fulfillment of shared and actualized needs. The formulation and implementation of national development programs by governments are principally directed toward addressing individual and societal needs with greater efficacy. Furthermore, the majority of social movements, uprisings, and revolutions manifest in protest against the modalities of fulfilling material and spiritual needs. Human needs exhibit a profound multiplicity and diversity across various perspectives. Moreover, contingent upon existential and intrinsic attributes as well as practical exigencies and imperatives pertaining to the sphere of gratification, these needs have drawn the theoretical engagement of numerous epistemic domains. This study aims to scrutinize the literature on human needs across various approaches, while elucidating the diverse modalities of engagement between religious and Islamic-oriented social science and this focal issue, alongside its distinguishing features from alternative paradigms. The methodology of this study in data collection—identifying, inferring, and extracting relevant themes from anthropological perspectives and positions within scientific and theological sources—is documentary (card-indexing), and in the analysis of findings, it relies on understanding, explanation, interpretation, and critical evaluation.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :علم اجتماعی دینی و نیازهای انسانی *
    Abstract: 
    انسان موجودی نیازمند و بلکه از جهاتی نیازمندترین موجود هستی است و این البته با ویژگی‌های برجسته و انحصاری او به‌عنوان موجود مکرم و مخلوق احسن خداوند منافاتی ندارد. وجود همین نیازها، او را به پذیرش انتخابی یا قهری زندگی اجتماعی با هدف تأمین آنها و تلاش و تکاپوی بی‌وقفه سوق داده است. نهادهای اجتماعی به‌عنوان برجسته‌ترین مؤلفۀ ساختاری نظام اجتماعی برای تأمین نیازهای مشترک و فعلیت‌یافته تمهید شده است. تدوین و اجرای برنامه‌های توسعۀ ملی توسط دولت‌ها عمدتاً با هدف پاسخ‌دهی هرچه بهتر به نیازهای فردی و اجتماعی صورت می‌گیرد. بیشتر جنبش‌ها، شورش‌ها و انقلابات اجتماعی در اعتراض به نحوۀ تأمین نیازهای مادی و معنوی تحقق می‌یابد. نیازهای انسان از منظرهای مختلف، تعدد و تنوع بسیار دارد. نیازها، همچنین بسته به ویژگی‌های وجودی و ذاتی و اقتضائات و الزامات عملی (مربوط به مقام ارضا)، التفات نظری حوزه‌های دانشی متعددی را به خود جلب کرده‌اند. این مطالعه درصدد است ضمن واکاوی ادبیات نیاز‌شناسی با رویکرد‌های مختلف، گونه‌های مختلف تعامل علم اجتماعی دارای رویکرد دینی و اسلامی با این موضوع کانونی و وجوه تمایز آن از سایر رویکردها را تشریح و تبیین کند. روش این مطالعه در مقام گردآوری داده‌ها (دیدگاه‌ها و مواضع انسان‌شناختی موجود در منابع علمی و الهیاتی)، شناسایی، استنباط و استخراج مضامین مربوط، اسنادی (فیش‌نگاری)، و در مقام تحلیل یافته‌ها، تفهم، تبیین و تفسیر و ارزیابی انتقادی آنهاست.
    References: 
    • قرآن کریم. ترجمۀ محمدمهدی فولادوند. 
    • نهج البلاغه (1379). ترجمة محمد دشتی. قم: مشرقین.
    • قمی، شیخ‌عباس (1389). مفاتیح الجنان. قم: شرکت تعاونی ناشران و کتاب‌فروشان. 
    • ابراهیمی، حمیدرضا، وحدتی، حجت، سپهوند، رضا و اسماعیلی، محمودرضا (1400). شناسایی ابعاد نیازهای اجتماعی در صحیفۀ سجادیه. مدیریت اسلامی، 29(1)، 33ـ57. 
    • اژه‌ای، جواد (1381). نیازها در قرآن. روان‌شناسی،24، 307ـ323.
    • بیرو، آلن (1366). فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمۀ باقر ساروخانی. تهران: کیهان. 
    • پورحسن، قاسم (1392). اعتباریات اجتماعی و نتایج معرفتی آن؛ بازخوانی دیدگاه علامه طباطبائی. حکمت و فلسفه، 9(4)، 47ـ70. 
    • خداپناهی، محمدکریم (1390). انگیزش و هیجان. تهران: سمت. 
    • رجبی، محمود (1400). انسان‌شناسی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره). 
    • رفیع‌پور، فرامرز (1364). جامعۀ روستایی و نیازهای آن. تهران: شرکت انتشار.
    • ریتزر، جورج (1384). نظریۀ جامعه‌شناسی در دوران معاصر. ترجمۀ محسن ثلاثی. تهران: علم.
    • ریو، جان مارشال (1394). انگیزش و هیجان. ترجمۀ یحیی سیدمحمدی. تهران: ویرایش.
    • سلطانی، محمدرضا (1392). درآمدی بر شناسایی نیازهای انسان از دیدگاه قرآن با تأکید بر برتری نیازهای معنوی در سلسله مراتب نیازها. مدیریت اسلامی، 86، 9ـ44.
    • شجاعی، محمدصادق (1386). نظریۀ نیازهای معنوی از دیدگاه اسلام و تناظر آن با سلسله مراتب نیازهای مازلو. مطالعات اسلام و روان‌شناسی، 1، 87ـ116. 
    • شولتز، دوان. پی و شولتز، سیدنی الن (1401). نظریه‌های شخصیت. ترجمۀ یحیی سیدمحمدی. تهران: ویرایش. 
    • صدیق سروستانی، رحمت‌الله و حبیب‌پور گتابی، کرم (1386). بررسی نیازهای اجتماعی، فرهنگی و آموزشی دختران دانش‌آموز سراسر کشور. زن در توسعه و سیاست، 19، 31ـ62. 
    • طاهری، علی‌محمد، زرگوش‌نسب، عبدالجبار و بشیری، عارف (1394). بررسی فقهی ایجاد نیاز کاذب با تأکید بر آثار اجتماعی آن. معرفت فرهنگی اجتماعی، 1(22)، 79-98.
    • کوزر، لیوییس (1370). زندگی و اندیشۀ بزرگان جامعه‌شناسی. ترجمۀ محسن ثلاثی. تهران: علمی. 
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1398الف). جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391الف). اخلاق در قرآن. ج2. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391ب). اخلاق در قرآن. ج3. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1397). انسان‌شناسی (معارف قرآن 3). قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1398ب). انسان‌سازی در قرآن. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1380). به‌سوی خودسازی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391ج). نظریة حقوقی اسلام. ج2. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1392). حقوق و سیاست در قرآن. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مطهری، مرتضی (1379). مجموعه‌آثار. ج2. تهران: صدرا. 
    • مطهری، مرتضی (1380). مجموعه‌آثار. ج3. تهران: صدرا. 
    References: 
    • Koenig, G. H. (1994). Aging and God Splvitual Pathway to Mental Health in Midlife and Later Years. the Haworth Press. 
    • Koenig, G. H. (1998). Hand Book of Religion and mental health. Academic Press.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Sharafoddin, Seyyed hosein. (2026) Religious Social Science and Human Needs. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 17(4), 71-97 https://doi.org/10.22034/marefatefarhangi.2025.5002888.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Seyyed hosein Sharafoddin."Religious Social Science and Human Needs". Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 17, 4, 2026, 71-97

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Sharafoddin, S.(2026) 'Religious Social Science and Human Needs', Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 17(4), pp. 71-97

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Sharafoddin, S. Religious Social Science and Human Needs. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 2026; 17(4): 71-97