Pages:
65-86
Receive Date: 2025/04/03
Accept Date: 2025/04/03
Abstract:
In Islamic world, the system of caliphate has entered Muslims’ socio-political life with a sacred divine hue. In order to escape the difficulties which encounter the society caused by this system Sunni scholars have refer to fiqh and theology in order to justify this system. But the fiqhi-theological justification is not sufficient per se, and the stability and continuity of this system needs sociological explanation, for without analyzing its theoretical dimensions, it will become groundless. Hence, the social pathology of this system can explain how this system survives. Therefore, Ibn-Khaldun makes use of the capacity of Asharite fiqh and theology and gives a sociological explanation of the system of caliphate basing his view on the theory of fanaticism. This paper investigates the way Ibn-Khaldun explains caliphate system and the sociological view about the existing capacities in the Islamic communities. Then, concentrating on the concept of ‘fanaticism and the approach of acceptability in Ibn-Khaldun’s thought which is based on fanaticism and splendor, the paper criticizes the friction of his fundamentals with the category of legitimacy.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :تبیین جامعه شناختی خلافت از منظر ابن خلدون با رویکردی انتقادی
Abstract:
در دنیای اسلام، نظام خلافت با استفاده از صبغه الهی و قدسی در عرصه سیاسی- اجتماعی مسلمانان وارد شد. علمای اهل سنت برای رهایی از تنگناهای موجود در جامعه در ذیل این نظام، از ظرفیت فقه و کلام استفاده کرده، این نظام را توجیه کردند. ولی توجیه فقهی کلامی، به تنهایی کافی نیست، بلکه تداوم و استمرار این نظام نیازمند تبیین جامعه شناختی است؛ چراکه اگر ابعاد تئوریک آن بازکاوی نشود، باید بساط آن برچیده شود. ازاین رو، آسیب شناسی اجتماعی این نظام می تواند چگونگی استمرار آن را تبیین کند. لذا ابن خلدون از ظرفیت های فقه و کلام اشعری استفاده می کند و نظام خلافت را بر مدار نظریة عصبیت به لحاظ جامعه شناختی تبیین می کند. این مقاله، چگونگی تبیین ابن خلدون از نظام خلافت و ظرفیت های موجود در جوامع اسلامی را از منظر جامعه شناختی بررسی می کند و با تمرکز به مفهوم «عصبیت» و رویکرد مقبولیت در اندیشه ابن خلدون، که مبتنی بر عصبیت و شوکت است، اصطکاک مبنایی او با مقوله مشروعیت را به نقد کشیده است.
References:
- آقابخشي، علي و مينو افشاريراد، 1386، فرهنگ علوم سياسي، تهران، چاپار.
- ابن عبدربه الاندلسي، احمدبن محمد، 1419ق، العقدالفريد، تحقيق علي شيري، بيروت، دار احياء التراث العربي.
- ابنابيالحديد، بيتا، شرح نهجالبلاغه، تحقيق محمد ابوالفضل ابراهيم، بيروت، دار احياء الکتب العلميه.
- ابناثير، عزالدين ابوالحسن علىبن ابىالكرم، 1385ق، الكامل في التاريخ، بيروت، دار صادر- دار بيروت.
- ابنخلدون، عبدالرحمنبن، 1375، تاريخ ابنخلدون، چ هشتم، تهران، علمي و فرهنگي.
- ابنهشام، عبدالملك، بيتا، السيرة النبوية، تحقيق مصطفى السقا، ابراهيم الأبيارى و عبدالحفيظ شلبى، بيروت، دارالمعرفة.
- ازرقى، ابوالوليد محمدبن عبداللهبن احمد، 1416ق، اخبار مكه و ما جاء فيها من الآثار، بيروت، دار الاندلس.
- ايزوتسو، توشي هيکو، 1374، خدا، انسان در قرآن، ترجمة احمد آرام، تهران، علمي فرهنگي.
- برزگر، ابراهيم، 1383، تاريخ تحول دولت اسلام و ايران، تهران، سمت.
- بوطالب، محمد نجيب، 1390، جامعهشناسي قبيله در مغرب عربي، ترجمة عبدالله ناصري و عزيزه رحيمزاده، تهران، کتاب توت.
- پارسانيا، حميد، 1389، روششناسي انتقادي حکمت صدرايي، قم، کتاب فردا.
- جابري، محمد عابد، 1380، جدال کلام، عرفان و فلسفه، ترجمة رضا شيرازي، تهران، يادآوران.
- جعفريان، رسول، 1387، تاريخ تحول دولت و خلافت: از برآمدن اسلام تا برافتادن سفيانيان، چ پنجم، قم، بوستان کتاب.
- جوادي آملي، عبدالله، 1389، ولايت فقيه: ولايت فقاهت و عدالت، قم، اسراء.
- حسينيان مقدم، حسين، 1385، مناسبات مهاجر و انصار در سيره نبوي، تهران، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- خزعلي، انسيه، 1388، تصوير عصر جاهلي در قرآن، چ دوم، تهران، اميرکبير.
- راش، مايکل، 1385، جامعه و سياست، ترجمة منوچهر صبوري، تهران، سمت.
- سالم، عبدالعزيز، 1380، تاريخ عرب قبل از اسلام، ترجمة باقر حيدرينيا، تهران، علمي فرهنگي.
- سيوطي، جلالالدين عبدالرحمنبن ابيبکر، 1411ق، تاريخ الخلفا، تحقيق محمد محيالدين عبدالحميد، قم، شريف رضي.
- شبه النميري، ابوزيد عمر، 1410ق، تاريخ المدينه المنوره، تحقيق فهيم محمد شلتوت، قم، دارالفکر.
- شهرستاني، ابيالفتح محمدبن عبدالکريم، 1961، الملل و النحل، تصحيح محمدسيد گيلاني، قاهره، بينا.
- فيرحي، داوود، 1378، قدرت، دانش و مشروعيت در اسلام، تهران، نشر ني.
- مبارک، محمد، 1417ق، نظام الاسلام، الحکم و الدوله، تهران، سپهر.
- مصباح يزدي، محمدتقي، 1378، حكومت و مشروعيت، کتاب نقد، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و انديسه اسلامي، شماره 7.
- مهدي، محسن، 1352، فلسفه تاريخ ابنخلدون، ترجمة مجيد مسعودي، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
- واعظي، احمد، 1380، حکومت اسلامي، قم، سامير.
- وبر، ماکس، 1374، اقتصاد و جامعه: مفاهيم اساسي جامعهشناسي، جامعهشناسي اقتصادي، جامعهشناسي سياسي، ترجمة عباس منوچهري و همكاران، تهران، مولي.
- الوردي، علي، 1371، دراسه في طبيعه المجتمع العراقي، قم، شريف رضي.
- همپتن، جين، 1380، فلسفه سياسي، ترجمة خشايار ديهيمي، تهران، طرح نو.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Parsaniya, Hamid, Abbaspur, Ebrahim.(2025) A Critical Approach to Ibn Khaldun’s Sociological Explanation of Caliphate. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 7(2), 65-86
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Hamid Parsaniya; Ebrahim Abbaspur."A Critical Approach to Ibn Khaldun’s Sociological Explanation of Caliphate". Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 7, 2, 2025, 65-86
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Parsaniya, H, Abbaspur, E.(2025) 'A Critical Approach to Ibn Khaldun’s Sociological Explanation of Caliphate', Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 7(2), pp. 65-86
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Parsaniya, H, Abbaspur, E. A Critical Approach to Ibn Khaldun’s Sociological Explanation of Caliphate. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 2025; 7(2): 65-86