Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, Volume 1, Issue 3, No 3, Year 2010, Pages 119-152

    Evolutionary Course of Social Aspects of Guardianship of Jurist from the Mongol Era to the Constitutional Period

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    Reza ramezan nargesi / P.hD Student Modern History Imam Khomeini Educational and Research Institute / nargesi@iki.ac.ir
    119-152 2010/08/08 2010/11/02 2010/06/30
    Abstract: 
    People's acceptance of the guardianship of jurist has a historical trend and most efforts to present it to society began from the Mongol period which was simultaneous with the downfall of the caliphate governments in which such great scholars like Shahid Awwal, Khaja Nasir al-Din Tusi, Allameh Helli and others played a major role.The public became familiar with this issue more and more with the victory of the Usulyya( fundamentalists) during the Qajari period and political - religious guardianship of scholars was established during the Qajari government. In the Tobacco and Constitutional movement, guardianship of jurist became pervasive and international. The Islamic Revolution of Iran represents a perfect example of guardianship of jurist whose social foundations were established by former scholars. Having influence in the Mongols' rule and then making the Mongol's ruler convert to Shi'ism, exercising authority, in the Shi'ah governments of Saffavids and having an active role in the community, Shiah scholars were able to introduce to society the idea of guardianship of jurist along with the political guardianship of governors.
    Keywords: 
    guardianship of jurist
    Qajars
    Saffavids
    Shiah
    Mongol Ilkhanids
    Iranian culture
    Khaja Nasir al-Din
    Allameh Helli
    Shahid Awwal
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :سیر تکاملی ابعاد اجتماعی ولایت فقیه از دوران مغول تا مشروطه / رضا رمضان نرگسی
    Abstract: 
    پذیرش مردمی ولایت فقیه یک روند تاریخی داشته است که بیشترین تلاش برای طرح اجتماعی آن از دوره مغول و همزمان با سقوط خلافت توسط علمای بزرگی همچون شهید اول، خواجه نصیر الدین طوسی، علامه حلی و ... برداشته شد. این عالمان شیعی، ابتدا با نفوذ در حکومت مغول و سپس، با شیعه کردن حاکم مغول، همچنین اعمال ولایت در حکومت های شیعی صفویه و دخالت مستقیم در جامعه، توانستند جامعه را با ولایت فقیه در عرض ولایت سیاست حکام آشنا سازند.این آشنایی آن گاه همگانی شد که در دوره قاجاریه با پیروزی اصولیون، ولایت سیاسی  مذهبی علما در عرض حکومتِ سیاسی شاهان قاجار تأسیس شد. ولایت فقیه در نهضت تنباکو و مشروطه فراگیر و صورت بین المللی به خود گرفت. انقلاب اسلامی نمونه کامل ولایتی بود که علمای سابق پایه های اجتماعی آن را استحکا بخشیده بودند.
    Keywords: 
    ولایت فقیه
    خواجه نصیرالدین
    صفویه
    تشیع
    قاجاریه
    یلخانان مغول
    فرهنگ ایرانی
    علامه حلی
    شهید اول.
    References: 
    • ابرو، حافظ، مجمع التواريخ السلطانيه، تحقيق محمد مدرسي زنجاني، تهران، 1362.
    • ابولحسني (منذر)، علي، سلطنت علم و دولت فقر، تهران، دفتر انتشارات اسلامي، 1374.
    • احتشام السلطنه، خاطرات احتشام‏السلطنه، به كوشش سيدمحمدمهدي موسوي، چ دوم، تهران، زوّار، 1367.
    • اشپولر، برتولد، تاريخ مغول در ايران؛ سياست، حكومت و فرهنگ دوره ايلخانان، ترجمه محمود ميرآفتاب، وزارت فرهنگ و آموزش عالي، تهران،‌شركت انتشارات علمي و فرهنگي، ‎۱۳۶۸.
    • افشار، ايرج، اوراق تازه ياب مشروطيت و نقش تقي زاده، تهران، جاويدان، 1359.
    • افندي، ميرزا عبد الله، رياض العلماء، به اهتمام سيداحمد حسيني اشكوري، قم، كتابخانه آيت الله مرعشي، بي‌تا.
    • اوبن، اوژن، ايران امروز 1907ـ1906، ترجمه علي‏اصغر سعيدي، تهران، زوّار، 1362.
    • آجوداني، ماشاءالله، مشروطة ايراني، چ دوم، تهران، اختران، 1383.
    • آژند، يعقوب، قيام شيعي سربداران، تهران، گسترده، 1363.
    • بحران دموكراسي در مجلس اول: خاطرات و نامه‌هاي خصوصي ميرزا فضلعلي آقا تبريزي، تحقيق از غلامحسين ميرزا صالح، تهران، طرح نو، ‎۱۳۷۲.
    • بحراني، شيخ يوسف، لؤلؤه البحرين، قم، مؤسسه آل‌البيت، بي‌تا.
    • بياني، شيرين، دين و دولت در ايران عهد مغول، چ دوم، تهران، مركز نشر دانشگاهي، 1370.
    • تنكابني، ميرزا محمد، قصص العلماء، تهران، كتابفروشي علميه اسلاميه، بي‌تا.
    • تهران، آغا بزرگ، طبقات اعلام الشيعة، تحقيق علي‌نقي منزوي، تهران، اسماعيليان، بي‌تا.
    • تهراني، آقابزرگ، نقباء البشر، تعليقات سيد عبد العزيز طباطبائي، مشهد، دارالمرتضي، ج 2، 1404ق.
    • جعفريان، رسول، تاريخ تشيع در ايران از آغاز تا قرن دهم هجري، چ سوم، قم، انصاريان، 1380.
    • جعفريان، رسول، دين و سياست در عهد صفوي، قم، انصاريان، 1370.
    • جعفريان، رسول، صفويه در عرصه دين، فرهنگ و سياست، قم، پژوهشكده حوزه و دانشگاه، ج 2، 1379.
    • حائري، عبدالهادي، نخستين رويارويي‌هاي انديشه‌گران ايران با دو روية تمدن بورژوازي غرب، تهران‌، اميركبير، 1367.
    • حسينيان، روح‌الله، تاريخ سياسي تشيع تا تشكيل حوزه علميه قم (مقدمه‌اي بر انقلاب اسلامي ايران)، تهران، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ‎۱۳۸۰.
    • الحلبي، ابي‌الصلاح، الكافي في‌الفقه، تحقيق رضا استادي، اصفهان، كتابخانه عمومي امام اميرالمؤمنين علي، ‎۱۳۶۲.
    • خوانساري، محمدباقر، روضات الجنات، قم، اسماعيليان، بي‌تا.
    • دركرويس، ديرك وان، شاردن و ايران تحليلي از اوضاع ايران در قرن هفدهم ميلادي، ترجمه حمزه اخوان تقوي، چ دوم، تهران، فرزان، 1384.
    • رحمان ستايش محمدكاظم و فروشاني، نعمت‌الله، حكومت اسلامي در انديشه فقيهان شيعه، تهران، مركز تحقيقات استراتژيك، 1385.
    • رمضان نرگسي، رضا، «بازنگرى آراى حامد الگار درباره روحانيان شيعه»، آموزه، كتاب چهارم، مؤسسه امام خميني، 1383، قم.
    • روملو، حسن بيك، احسن التواريخ، تاليف، به تصحيح عبدالحسين نوائي، تهران، بابك، ‎۱۳۵۷.
    • سبحاني، جعفر، اللجنة العلمية في مؤسسة الامام الصادق، قم، موسوعه طبقات الفقهاء، المؤسسةالامام الصادق، ‎۱۴۱۸ق.
    • شاردن، سفرنامه شاردن «قسمت اصفهان»، ترجمه حسين عريضي، اصفهان، 1330.
    • شاردن، سياحتنامه شاردن، ترجمه محمد عباسي، تهران، اميركبير، 1345.
    • شمس گيلاني، حسن، تاريخ علماء و شعراي گيلان، تهران، كتاب فروشي و چاپخانه دانش، 1327.
    • شمس‌الدين محمد بن مكي (شهيد اول)، غاية المراد في شرح نكتة الارشاد، تصحيح رضا مختاري و…، قم، مركز الابحاث و الدراسات الاسلاميه، 1414ق.
    • زين‌الدين‌بن علي العاملي الجبعي (شهيد ثاني)، مسالك الافهام في شرح شرايع الاسلام، تحقيق و تصحيح حسن محمد آل قبيسي العاملي، بيروت، مؤسسه الوفاء، ‎۱۴۰۴ ق.
    • شيخ‌مفيد، ابي‌عبدالله محمدبن محمدبن النعمان العكبري البغدادي، المقنعة، تحقيق جامعة مدرسين، قم، مؤسسةالنشر الاسلامي، ‎۱۴۱۰ ق.
    • طباطبايي، عبدالعزيز، مكتبة العلامة الحلي، قم، مؤسسه آل البيت لاحياء التراث، 1374ش.
    • علامه حلي، الحسن‌بن يوسف‌بن المطهر، تذكرة الفقها، تحقيق مؤسسة آل‌البيت لاحياءالتراث، قم، مؤسسة آل‌البيت لاحياءالتراث، ‎۱۴۱۴ق.
    • فتحي، نصرةالله، زندگينامه شهيد نيكنام ثقةالاسلام تبريزي (۱۲۷۷ - ‎۱۳۳۰) هجري، و بخشي از تاريخ مستند مشروطيت ايران، تهران، بنياد نيكوكاري نورياني، ‎۱۳۵۲.
    • فخرائي، ابراهيم، گيلان در جنبش مشروطيت، چ سوم، تهران، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامي، 1371.
    • فضل‌الله، رشيدالدين، جامع التواريخ، تصحيح كريمي، تهران، اقبال، 1362.
    • قاساني، ابوالقاسم عبدالله بن محمد، تاريخ الجايتو، به كوشش مهين همبلي، تهران، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1348ش.
    • قمي، ميرزا ابوالقاسم، جامع ‌الشتات، جامع با تصحيح و اهتمام مرتضي رضوي، تهران، كيهان، ‎۱۳۷۱.
    • كاشف الغطاء، جعفر، كشف الغطاء عن مبهمات الشريعة الغراء، تحقيق مكتب الاعلام الاسلامي، قم، دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه، ‎۱۴۲۲ ق /‎۱۳۸۰.
    • الكتبي، محمدبن شاكربن احمد، فوات الوفيات، بي‌جا: بي‌نا، بي‌تا.
    • كربلايي، حسن، تاريخ دخانيه، به كوشش رسول جعفريان، قم، الهادي، 1377.
    • الكركي، علي‌بن الحسين، جامع‌المقاصد في شرح‌القواعد [حسن‌بن يوسف علامه حلي]، قم، مؤسسة آل‌البيت، لاحياءالثرات، ‎۱۴۰۸ق. ـ ‎۱۴۱۱ق. / ۱۳۶۷ - ‎۱۳۷۰.
    • كشميري، محمد علي، نجوم السماء، بي‌جا، لنكهو، 1303ق.
    • كمپفر، انگلبرت، سفرنامه كمپفر، ترجمه كسكاووس جهانداري، تهران، خوارزمي، 1363.
    • الكهنوي الكشميري، محمدمهدي، نجوم السماء، قم، مكتبة بصيرتي، ‎۱۳۹۶ق.
    • الگار، حامد، ايران و انقلاب اسلامى، بي‌جا، سپاه پاسداران انقلاب اسلامى، 1358.
    • الگار، حامد، نقش روحانيت پيشرو در جنبش مشروطيت ايران، چ دوم، تهران، ابوالقاسم سري، 1359.
    • لسان‌الملك سپهر، ميرزا محمد‌تقي، ناسخ ‌التواريخ: سلاطين قاجاريه، به كوشش محمد‌باقر بهبودي، چ دوم، تهران، اسلاميه، ‎۱۳۴۴.
    • لسان‌الملك سپهر، ميرزا محمد‌تقي، ناسخ ‌التواريخ: سلاطين قاجاريه، به كوشش محمد‌باقر بهبودي، بي‌جا، بي‌نا، بي‌تا.
    • اعتمادالسلطنه، تاريخ منتظم، بي‌جا، بي‌نا، بي‌تا.
    • مرتضوي، منوچهر، مسائل عصر ايلخانان، تهران، آگاه، 1370.
    • مسعود ميرزا ظل السلطان، تاريخ سرگذشت مسعودي، تهران، بي‌نا، 1325ق.
    • ملك زاده، تاريخ انقلاب مشروطيت ايران، چ چهارم، تهران، علمي، 1373.
    • ملك‏المورخين سپهر، عبدالحسين خان، يادداشتهاي ملك المورخين و مرآت الوقايع مظفّري، تصحيحات و توضيحات و مقدمه‏هاي عبدالحسين نوايي، تهران، زرين، 1368.
    • منهاج سراج، عثمان بن محمد، طبقات ناصري يا تاريخ اسلام و ايران، تصحيح و مقابله و تحشيه عبدالحي حبيبي، تهران، دنياي كتاب، ‎۱۳۶۳.
    • مهدي مجتهدي، رجال آذربايجان در عصر مشروطيت، بي‌جا، زرين، 1377.
    • ميرزا محمد حسن خان اعتماد السلطنه، تهران، وقايع روزانه دربار، بي‌تا‌.
    • النجفي، محمدحسن، جواهر الكلام في شرح شرايع الاسلام، تصحيح و تحقيق و تعليق رضا الاستادي، بيروت، دار احياءالتراث العربي، بي‌تا.
    • نجفي، موسي، تاريخ تحولات سياسي ايران، بررسي مؤلفه‌هاي دين ـ مدنيت و تكوين دولت ـ ملت در گسترة هويت ملي ايران، چ دوم، تهران، مؤسسة مطالعات تاريخ معاصر ايران، 1381.
    • نجفي، موسي، تاريخ تحولات سياسي ايران، بررسي مؤلفه‌هاي دين ـ مدنيت و تكوين دولت ـ ملت در گسترة هويت ملي ايران، چ دوم، تهران، مؤسسة مطالعات تاريخ معاصر ايران، 1381.
    • نجفي، موسي، تعامل ديانت و سياست در ايران، تهران، مؤسسة مطالعات تاريخ معاصر ايران، 1387.
    • نخجواني، تجارب السلف، تصحيح عباس اقبال، تهران، طهوري، 1357ش.
    • النراقي، احمدبن محمدمهدي، عوائد الايام، حققه مركز الابحاث والدراسات الاسلامية، قم، مكتب الاعلام الاسلامي مركز النشر، ‎۱۳۷۵.
    • هالم، هاينس، تشيع، ترجمه محمدتقي اكبري، قم، اديان، 1384.
    • هدايه العوام، برگ 155، نسخه خطي شماره 1775 كتابخانه آيت‌الله نجفي يدالله، هنري لطيف پور، فرهنگ سياسي شيعه و انقلاب اسلامي، تهران، مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1379.
    • 294 reads
    Copyright © 2010 The Author(s). This article is published under the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    ramezan nargesi, Reza. (2010) Evolutionary Course of Social Aspects of Guardianship of Jurist from the Mongol Era to the Constitutional Period. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 1(3), 119-152

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Reza ramezan nargesi."Evolutionary Course of Social Aspects of Guardianship of Jurist from the Mongol Era to the Constitutional Period". Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 1, 3, 2010, 119-152

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    ramezan nargesi, R.(2010) 'Evolutionary Course of Social Aspects of Guardianship of Jurist from the Mongol Era to the Constitutional Period', Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 1(3), pp. 119-152

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    ramezan nargesi, R. Evolutionary Course of Social Aspects of Guardianship of Jurist from the Mongol Era to the Constitutional Period. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 2010; 1(3): 119-152