The objective mechanism of the influence of "religious art" from the
axiological perspective of "divine proximity (qurb)" on the construction
of personal identity, as a neglected link, constitutes the focal point of
this inquiry. Using an analytical-descriptive method, this research seeks
to answer the question: How does teleological cinema shape the identity
of the audience across various dimensions? The findings indicate that
cinematic works aligned with the goal of divine proximity affect personal
identity through two distinct yet synergistic pathways: 1. At the conscious
level, through processes of identification and the reinforcement of critical
faculty; 2. At the unconscious level, through meaningful imagery that
gradually directs the intellectual system and lifestyle of the audience.
This study concludes that attending to these dual mechanisms not only
completes the theory of religious art but also provides an effective
strategy for directing cinematic productions toward the development of
the audience's character and the building of a virtuous society.
سازوکار عینی تأثیر هنر دینی از نگاه ارزش شناسانة «قرب الهی» در بر ساخت هویت فردی به عنوان یک حلقة مغفول، کانون توجه است. این پژوهش با روش تحلیلی-توصیفی در پی پاسخ به این پرسش است که سینمای غایتمحورِ منطبق با آرای ایشان، چگونه هویت مخاطب را در ساحتهای مختلف شکل میدهد. یافته ها نشان می دهد آثار سینمایی همسو با غایت قرب الهی، از دو مسیر مجزا و همافزا بر هویت فرد اثر میگذارند: ۱. در سطح خودآگاه از طریق فرآیندهای هم ذات پنداری و تقویت قوة نقادی، ۲. در سطح ناخودآگاه از طریق تصویر سازی های معنادار که به تدریج منظومة فکری و سبک زندگی مخاطب را جهتدهی می کنند. این مطالعه نتیجه می گیرد که توجه به این مکانیزم های دوگانه، نه تنها نظریه هنر دینی را تکمیل می کند، بلکه راهبرد مؤثری برای جهت دهی به تولیدات سینمایی در راستای بالندگی شخصیت مخاطب و ساختن جامعهای فاضله خواهد بود.
ابنبابویه، محمد بن علی (۱۳۶۲). الخصال. مصحح: علیاکبر غفاری. قم: جامعة مدرسین.
ابنفارس، احمد بن زکریا (۱۳۹۹ق). معجم مقاییس اللغة. محقق / مصحح: محمد هارون عبدالسلام. قم: دار الفکر.
خمینی، سیدروحالله (۱۳۸۹). صحیفة امام. تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
تاجیک، علیرضا و حسینی قلعهبهمن، سیداکبر (۱۳۹۱). هنر و زیبایی در اندیشة آیتالله مصباح یزدی. معرفت فلسفی، 10(۱)، ۱۶۸ـ۱۹۷.
تاجیک، علیرضا و سربخشی، محمد (۱۳۹۱). هنر دینی و هنرمند متعهد در اندیشة آیتالله مصباح یزدی. معرفت فرهنگی اجتماعی، 3(1)، ۵ـ۲۸.
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (۱۴۱۰ق). غررالحکم و دررالکلم. محقق / مصحح: سیدمهدی رجائی. قم: دار الکتاب اسلامی.
ثناگوی محرر، غلامرضا، اوکاتی، علیرضا، گلوی، علیرضا و آصف مهر، علی (۱۳۹۶). نظریههای شخصیت و الگوهای مربوط به رشد روانی و اجتماعی افراد. کنفرانس ملی پژوهشهای نوین ایران و جهان در روانشناسی، علوم تربیتی و مطالعات اجتماعی. شیراز.
جلالیان صداقتی، محمدرضا (۱۴۰۱). هنر مطلوب از دیدگاه محمدتقی مصباح یزدی. مطالعات میانرشتهای هنر و علومانسانی، ۱(2)، ۵۱ـ۵۷.
جلالیان، سمیه و کشاورز افشار، مهدی (1396). ماهیت و غایت هنر در اندیشة ابونصر فارابی و ابوحامد محمد غزالی. نامة هنرهای تجسمی و کاربردی، 10(19)، 5ـ22.
حکمتمهر، محمدمهدی (۱۳۹۹). تحلیل مواجهه مخاطب با اثر هنری با تأکید بر مبانی حکمت متعالیه. پژوهشهای مابعدالطبیعی دورة جدید. 1)۱)، ۲۱۳ـ۲۳۹.
خسروی دینارعالی، مهدی و نقاشزاده، مسعود (۱۴۰۳). مطالعۀ امکان تحقق نظریۀ هنر سنتگرا در سینما با تأکید بر آرا سیدحسین نصر. مطالعات عالی هنر. ۴(۴)، ۵۹ـ۷۴.
شهید ثانی، زینالدین بن علی (1409ق). منیة المرید فی آداب المفید و المستفید. تحقیق: رضا مختاری. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (1981م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
طوسی، نصیرالدین محمد بن محمد (بیتا). آداب المتعلمین. تحقیق: سیدمحمدرضا حسینی جلالی. اصفهان: مؤسسة تحقیقات و نشر معارف اهلالبیت(ع).
فراشاهینژاد، یاسر (۱۳۹۸). نگاهی به پارادایم قدسی در فلسفة ادبیات و هنر معاصر ایران. ادبیات و پژوهشهای میانرشتهای، ۲، ۱۷۷ـ۲۰۶.
فردوسیزاده، محمدحسن، پوررضاییان، مهدی، افشاری، مرتضی و اسفندیاری، شهاب (۱۳۹۸). نقدی بر نظریة سینمای دینی بررسی آرای مکتوب نظریهپردازان مسلمان و مسیحی ۱۳۷۰ـ۱۳۹۰. پژوهشنامة انتقادی متون و برنامههای علومانسانی، ۵(پیاپی ۶۹)، ۱ـ۲۰.
کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۰۷ق). الکافی. محقق / مصحح: علیاکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳ق). بحار الأنوار. بیروت: مؤسسة الوفاء.
مامت، دیوید و طاهر، محمدرضا (میزبان). (۲۰۲۰، ۱۵ ژانویه). مسترکلاس دیوید مامت: آموزش درام نویسی [پادکست]. شنوتو. قسمت ۱ـ5 https://shenoto.com/channel/podcast/Madonak.podcast
مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۹۳). ملاک هنر مطلوب، ارائة اثر بر اساس باورها و ارزشهای صحیح است، نه هوای نفس و خوشایند مردم. قم: دیدار با جمعی از هنرجویان. https://mesbahyazdi.ir/node/5364/
مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۹4). آموزش فلسفه. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمدتقی (1396). خودشناسی برای خودسازی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمدتقی (1398الف). آموزش عقاید 1ـ3. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمدتقی (1398ب). نقد و بررسی مکاتب اخلاقی. تحقیق و نگارش: احمدحسین شریفی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمدتقی (1401). بهسوی او. تحقیق و ویرایش: محمدمهدی نادری قمی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمدتقی (1404). قرآنشناسی (مجموعه کتب آموزشی معارف قرآن). تحقیق و نگارش: غلامعلی عزیزیکیا. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمدتقی (بیتا). مبانی و اصول تعلیموتربیت https://mesbahyazdi.ir/node/824/
مشکی، مهدی (1393). درآمدی بر مبانی و فرایند شکلگیری مدرنیته. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
نعمتبخش آبکنار، فرزین، علیقلی، منصوره، صفرزاده، حسین و نوربخش، سیدکامران (۱۴۰۱). تأثیر سینما و مکانهای نمایش فیلم در بهبود بازار سینمای هنری و ارتقای فضاهای فرهنگی شهری در تهران (مورد مطالعه: منطقة ۶). تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، ۲۲(۶۷)، ۱۸۹ـ۲۰۳.
وکیلی بالادزایی، علی، صمدی، هادی و حسینی، مالک (1398). زیباییشناسی تکاملی از منظر استیون دیویس. شناخت (پژوهشنامة علومانسانی)، ۱۲(۱/۸۰)، ۲۸۳ـ۳۰۸.
ابراهیمنژاد، محمدرضا (۱۳۹۳). بررسی تولی و تبری در اسلام و مهجوریت آن در امت اسلامی. سراج منیر، 5(۱۶)،۱۳۱ـ۱۵۰.
نصر، سیدحسین (1387). انسان و طبیعت (بحران معنوی انسان متجدد). تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
عیسیزاده، عباس و شرفالدین، سیدحسین (1397)، اسلامهراسی در رسانههای تصویری غرب. مطالعات رسانهای، 13(1)، 51ـ67.
مشرق نیوز (1398). تازهترین نمادسازی امریکا برای عملیاتهای خرابکارانه/ «جوکر» در اغتشاشات عراق چه میکند؟
https://www.mashreghnews.ir/news/1016651/
عبداللهی، علی (1398). نگاهی به حوادث تلخ عراق/ جوکریسم در خدمت امپریالیسم. تسنیم.
Bordwell, D. & Thompson, K. (2010). Film art: An introduction. McGraw-Hill. Digitized by the Internet Archive in 2021 with funding from Kahle/Austin Foundation: https://archive.org/details/filmartintroduct0000bord/page/2/mode/2up?q=MC+CRAW&view=theater.
Vorderer, P. & Bryant, J. (2006). Playing Video Games: Motives, Responses, and Consequences. Lawrence Erlbaum Associates. Digitized by the Internet Archive. https://archive.org/details/playingvideogame0000unse.
Nichols, B. (2017). Introduction to Documentary (3rd ed.). Indiana University Press. Digitized by the Internet Archive. https://archive.org/details/introductiontodh00nich.
Aristotle. (335BC). Poetics (S. H. Butcher, Trans.) (1912). London, UK: Macmillan and Co. Retrieved from Project Gutenberg (2008): https://www.gutenberg.org/files/1974/1974-h/1974-h.htm.
Nasr, S. H. (1987). Islamic Art and Spirituality. Albany, NY, USA: State University of New York Press.
Canudo, R. (1923). Manifeste du Septième art. La gazette des sept arts, (10). Retrieved from: http://www.cineressources.net/ressource.php?collection=PERIODIQUES&pk=352#.
Doe, J. (2020). The role of character development in film: A critical analysis. Journal of Film Studies, 15(2), 123-145.
Erikson, E. H. (1968). Identity: youth and crisis. New York: NY, United States: W. W. Norton & Company. Digitized by the Internet Archive. https://archive.org/details/identityyouthcrisi00erik
Harvey, D. (2000). Spaces of hope. Berkeley: University of California Press. Retrieved from: https://archive.org/details/spacesofhope0000harv.
Bryant, J., Roskos-Ewoldsen, D. R. & Cantor, J. (Eds.). (2003). Communication and emotion: Essays in honor of Dolf Zillmann. Routledge. (Original work published in New York, USA & London, UK)
Kohlberg, L. (1981). The Philosophy of Moral Development: Moral Stages and the Idea of Justice. New York: Harper & Row.
Quigley, M. (1947). Importance of the Entertainment Film. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 254 (1), 65-69.
Schopenhauer, A. (1966). The world as will and representation (Vol. 2). Dover Publications. (Original work published 1818). Retrieved from: https://archive.org/details/worldaswillrepre02scho/page/n1/mode/2up?q=digiti.
Wood, W., Wong, F. & Chachere, J. (1991). Effects of media violence on viewers’ aggression in unconstrained social interaction. Psychological Bulletin, 109(3), 371-383.
Berger, P. L. & Luckmann, T. (1966). The Social Construction of Reality: A Treatise in the Sociology of Knowledge. Garden City, NY, United States: Anchor Books.
American Psychological Association (2018). Identity. APA Dictionary of Psychology. Retrieved December. https://dictionary.apa.org/identity.
Dewey, J. (1934). Art as Experience. New York, NY, United States: Minton, Balch & Company. Digitized version available at Archive.org: https://archive.org/stream/deweyjohnartasanexperience/DEWEY John%2C Art as an Experience"_djvu.txtInternet Archive.
Hutchings, P. (2009). The Horror Film. Essex: Pearson Education. p. 192-228.
Tolkien, J. R. R. (1954-1955). The Lord of the Rings (3 vols.). George Allen & Unwin.
Jackson, P. (Director) (2001-2003). The Lord of the Rings [Film series]. New Line Cinema; WingNut Films.
Phillips, T. (Director) (2019). Joker [Film]. Warner Bros. Pictures.
Scott, R. (Director) (2014). Exodus: Gods and Kings [Film]. 20th Century Fox.
Nolan, C. Memento [Film] (2000). Newmarket Films / Syncopy.
Nolan, C. The Prestige [Film] (2006). Newmarket Films / Syncopy.
Nolan, C. Inception [Film] (2010). Legendary Pictures / Syncopy.
Nolan, C. Interstellar [Film] (2014). Warner Bros. / Legendary Pictures / Syncopy / Lynda Obst Productions.
Nolan, C. Dunkirk [Film] (2017). Warner Bros. Pictures / Syncopy / RatPac-Dune Entertainment.
Nolan, C. Tenet [Film] (2020). Warner Bros. Pictures / Syncopy.
Mohiti Ardakan, Mohammad Ali, Haghjoo, Mohammadhosein. (2026) The Construction of Personal Identity through Teleological Cinema. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 17(2), 125-149 https://doi.org/10.22034/marefatefarhangi.2026.5002912.
Mohammad Ali Mohiti Ardakan; Mohammadhosein Haghjoo."The Construction of Personal Identity through Teleological Cinema". Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 17, 2, 2026, 125-149
Mohiti Ardakan, M, Haghjoo, M.(2026) 'The Construction of Personal Identity through Teleological Cinema', Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 17(2), pp. 125-149