Writers:
Mahdi / Associate Professor of International Relations, Imam Sadegh University, Tehran, Iran /
javdani@isu.as.ir
Pages:
115-140
Receive Date: 2026/06/29
Accept Date: 2026/06/29
Abstract:
Demographic change is among the most decisive and influential factors shaping the destiny of societies and states. It is an interdisciplinary phenomenon that, through complex reciprocal relations, both affects and is affected by economic, security, political, cultural, social, and familial domains. Demographic data indicate that over recent decades the Islamic Republic of Iran has experienced one of the most unprecedented population decline trends in the world. This sharp decline is expected to generate adverse consequences across various levels, particularly in the security dimension. The present study aims, through a descriptive–analytical method and using library, digital, and field sources, to address the following question from the perspective of the evolving concept of human security: what security implications will these demographic changes have for Iran during the period of international transition? The authors’ hypothesis and the research findings suggest that this trend will produce negative effects in multiple areas of security, especially cultural, political, military, and economic security, and that its continuation will expose Iran’s transition toward the emerging international order to serious risks and challenges.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :واکاوی پیامدهای امنیتی تغییرات جمعیتی بر کنشگری ایران در دوران گذار بینالملل
Abstract:
«تغییرات جمعیتی» یکی از تعیینکنندهترین و تأثیرگذارترین مؤلفهها در شکلگیری سرنوشت جوامع و دولتهاست؛ موضوعی بینرشتهای که در رابطهای دوسویه و چندسویه، در حوزههای مختلف اقتصادی، امنیتی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، خانوادگی و... تأثیرگذار و از آنها تأثیرپذیر است. «جمعیتنگاریها» بیانگر آن است که طی دهههای گذشته ج.ا.ایران دارای یکی از بیسابقهترین روندهای کاهش جمعیت در جهان بوده است. این کاهش شدید جمعیتی باعث بروز آثار سوئی در عرصهها و سطوح مختلف، بهویژه ابعاد امنیتی خواهد شد. هدف نوشتار حاضر آن است که با روشی تحلیلی ـ توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانهای، مجازی و میدانی، با محور قرار دادن دیدگاه تحول در مفهوم امنیت انسانی، به این پرسش پاسخ دهد که این تغییرات جمعیتی چه پیامدهای امنیتی برای ایران در دوران گذار بینالملل به همراه دارد. فرض نگارنده و یافتههای پژوهش بیانگر آن است این روند آثار منفی خود را در عرصههای مختلف امنیت، بهویژه امنیت فرهنگی، سیاسی، نظامی و اقتصادی ایران برجای خواهد گذاشت و تداوم این روند دوران گذار بینالملل ایران به سمت نظم نوین را با مخاطرات و چالشهای جدی مواجه خواهد ساخت.
References:
- اسکندری، محمدعلی (1390). جهانی شدن و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. قم: زمزم هدایت.
- ام.هیر، دیوید (1380). جامعه و جمعیت (مقدمهای بر جامعهشناسی جمعیت). ترجمۀ یعقوب فروتن. دانشگاه مازندران.
- بوزان، باری و همکاران (1392). چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت. ترجمۀ علیرضا طیب. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
- بوزان، باری (1389). مردم، دولتها و هراس. ترجمۀ پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
- پورسعید، فرزاد (1401). نسبت مفهومی فرهنگ و امنیت؛ جستاری در چیستی امنیت فرهنگی. مطالعات راهبردی، 25(4)، 177ـ215.
- تاجیک، محمدمهدی (1386). تبعات اقتصادی افزایش نسبت وابستگی جمعیت. www.masireqtesad.ir/.
- توال، فرانسوا (1384). ژئوپلتیک شیعه. ترجمة کتایون باصر. تهران: ویستار.
- تهامی، سیدمجتبی (1381). امنیت ملی (دکترین، سیاستهای دفاعی و امنیتی). تهران: آجا.
- تهامی، سیدمجتبی (1390). امنیت ملی (دکترین، سیاستهای دفاعی و امنیتی). تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
- جهانیان، ناصر (1381). امنیت اقتصادی. تهران: مؤسسۀ فرهنگی دانش واندیشۀ معاصر.
- حافظنیا، محمدرضا (1385). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک. تهران: آستان قدس رضوی.
- راجرز، پال (1384). زوال کنترل: امنیت جهانی در قرن 21. ترجمۀ امیرمحمد حاجی یوسفی و مژگان جبلی. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
- رشیدزاده، فتحالله و علیزاده، محمدجواد (1394). دکترین، اهداف و سیاستهای امنیت نظامی ج.ا.ایران بر اساس گفتمان ولایت فقیه، قانون اساسی و سیاستهای کلی نظام. امنیت ملی، 4(16)، 167ـ197.
- زرقانی، سیدهادی (1388). مقدمهای بر قدرت ملی؛ مبانی، کارکردها، محاسبه و سنجش. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
- سی ویلیامز، میشل (1395). فرهنگ و امنیت؛ قدرت نمادین و سیاست امنیت بینالملل. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
- شفیعی، محمدتقی (1401). کابوس سالمندی (واکاوی تحولات جمعیتی ایران؛ چالشها و راهبردها). تهران: چاپ و شر اوقاف.
- عزتی، مرتضی و دهقان، محمدعلی (1387). امنیت اقتصادی در ایران. تهران: مطالعات اقتصادی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
- عظیمی، حسین (1385). مدارهای توسعهنیافتگی در اقتصاد ایران. تهران: نشر نی.
- فرانکلین، دانیل و اندروز، جان (1395). 20 تغییر بزرگ جهان در 2050. تهران: کارآفرین.
- فروتن، یعقوب (1390). جمعیت، جنگ و قدرت؛ تجربههای جهانی وایرانی. جمعیت، 75 و 76، 1ـ20.
- فوکو، میشل (1400). امنیت، قلمرو، جمعیت. تهران: چرخ.
- فولادی، محمد (1400). فرصت جمعیت؛ چشمانداز تحولات جمعیت در ایران، چالشها و راهبردها. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- فولر، گراهام (1373). قبلۀ عالم (ژئوپلتیک ایران). ترجمۀ عباس مخبر. تهران: مرکز.
- قاسمی، صالح (1396). پویایی، پایان؛ بازخوانی علل کاهش نرخ رشد جمعیت، پیامدها و راهکارها. تهران: خیزش نو.
- کاسادوفسکی (1385). جهانیسازی فقر و نظم نوین جهانی. ترجمۀ محمد روحانی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- کاستلز، استفن و دیویدسون، آلیستر (1382). شهروندی و مهاجرت؛ جهانی شدن و سیاست تعلق. ترجمۀ فرامرز تقیلو. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
- کاستلز، استفن و میلر، مارک جی (1396). عصر مهاجرت؛ جابهجایی بینالمللی جمعیت در عصر مدرن. ترجمۀ علی طایفی. تهران: جامعهشناسان.
- کافمن، اریک (1397). جمعیتشناسی و سیاست در قرن 21. ترجمۀ علی پژهان و پروانه افشاری. تهران: جامعهشناسان.
- کالینز، آلن (1400). مطالعات امنیتی معاصر. ترجمۀ علیرضا ثمودی. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات اسلامی.
- کراهمان، الکه (1387). تهدیدات و بازیگران جدید در امنیت بینالملل. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
- کسینجر، هنری (1402). سند مطالعات امنیت ملی امریکا NSSM200 (روند رشد جمعیت و تأثیر آن بر منافع برونمرزی و امنیت ملی امریکا). ترجمۀ هادی عرب. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- کلانتری، فتحالله (1398). جنگ هویتی. تهران: دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.
- کلانتری، فتحالله و دلیری، سام (1398). جمعیت و قدرت ملی. تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
- کوستر، جرج اچ. (1381). رویکرد نظامی، مراحل بنیادین اندیشه در مطالعات امنیت ملی. ترجمۀ اصغر افتخاری. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
- کیسینجر، هنری و همکاران (1403). عصر هوش مصنوعی و آیندۀ انسان. ترجمۀ پوریا هامونی. تهران: سروش.
- گولدستون، جک (1395). جمعیتشناسی سیاسی (نقش تغییرات جمعیتی در سیاست ملی و امنیت بینالمللی). تهران: مؤسسۀ مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور.
- ماندل، رابرت (1379). چهرۀ متغیر امنیت ملی. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
- محمودی، محمدجواد (1395). سالخوردگی جمعیت یک مسئلۀ اجتماعی جمعیتی. شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، 19(73)، 178ـ183.
- مشفق، محمود و حسینی، قربان (1391). تحلیلی بر جمعیتشناختی مناطق مرزی و اثرات آن بر امنیت پایدار. همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت؛ چالشها و رهیافتها.
- مشیرزاده، حمیرا (1390). تحول در مفاهیم روابط بینالملل. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
- مورگنتا، هانس جی. (1384). سیاست میان ملتها. ترجمۀ حمیرا مشیرزاده. تهران: وزارت امور خارجه.
- نای، جوزف (1392). آیندۀ قدرت. ترجمۀ احمد عزیزی. تهران: نشر نی.
- کوهن، سائول برنارد (1400). ژئوپلیتیک؛ جغرافیای روابط بینالملل. ترجمة قاسم محمدعلی پوریامچی. تهران: دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.
- محمدی الستی، مسعود و مسیبی، ملک خیل (1400). رحیم، تحدید جمعیت بهمثابة تهدید امنیت. تهران: نجوای قلم.
- علیئی، محمدولی (1394). نقش جمعیت و سیاستهای جمعیتی در استحکام ساخت درونی قدرت نظام جمهوری اسلامی ایران. آفاق امنیت، 8(28)، 107ـ134.
- جمشیدی، علیرضا و همکاران (1400). تبیین اثرات سالخوردگی جمعیت در امنیت ملی ایران. امنیت ملی، 11(39)، 139ـ160.
- منزوی، جواد و همکاران (1397). آیندهپژوهشی امنیتی گذار و سیاستهای جمعیتی جمهوری اسلامی ایران و ارائة سناریوهای محتمل. امنیت ملی، 8(30)، 65ـ96
- عسگری، علیرضا و همکاران (1400). نقش جمعیت در حفظ اقتدار کشور با رویکرد امنیت اقتصادی. مطالعات امنیت اقتصادی، 1(4)، 121ـ154.
- صرامی، حسین (1380). رابطة جمعیت و امنیت. تحقیقات جغرافیایی، 60، 65ـ70.
- حیدری، مجتبی (1400). نقش جمعیت در امنیت سیاسی با تأکید بر جمهوری اسلامی ایران. پایاننامة کارشناسی ارشد. مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- بوزان، باری و همکاران (1388). مناطق و قدرتها؛ ساختار امنیت بینالمللی. ترجمة رحمان قهرمانپور. تهران: پژوهشکدة مطالعات راهبردی.
- کاستلز، استفن و جی میلر، مارک (1396). عصر مهاجرت؛ جابجایی بینالمللی جمعیت در عصر مدرن. ترجمة علی طایفی. تهران: جامعهشناسان.
- فوکو، میشل (1377). ایرانیان چه رؤیایی در سر دارند؟ ترجمة حسین معصومی همدانی. تهران: هرمس.
- بلیس، جان، اسمیت، استیو و دیگران (1383). جهان شدن سیاست؛ روابط بینالملل در عصر نوین (زمنیة تاریخی، نظریهها، ساختارها و فرآیندها). ترجمة ابوالقاسم راهچمنی و دیگران. تهران: بینالمللی ابرار معاصر.
- مشیرزاده، حمیرا (1383). فرانظریة روابط بینالملل. دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، 65(521)، 113ـ143.
- آدمی، علی و کشاورز، الهام (1399). مدیریت بحرانهای بینالمللی. تهران: سمت.
- اسکندری، محمدعلی (1390). جهانی شدن و امنیت ملی ج.ا.ایران. قم: زمزم هدایت.
- سیفزاده، سیدحسین (1385). معمای امنیت و چالشهای جدید غرب. تهران: وزارت امور خارجه.
- نصری، قدیر و مرسلی، فاطمه (1398). شکاف اجتماعی نوپدید و تحلیل مشروعیت سیاسی با تمرکز بر روندهای راهبردی در ایران امروز. جستارهای سیاسی معاصر، 10(1)، 109ـ129.
- عیوضی، محمدرحیم (1398). تحولات فرهنگی و سناریوهای امنیت ملی ج.ا.ایران. تهران: دانشگاه و وپژوهشگاه عالی دفاع ملی.
References:
- Hoffman, B. (1980). The contrasting ethical foundations of terrorism in the 1980 s. terrorism and political violence, 1-3, 366.
- Crawford, Neta C. (1991). Once and Futre Security Studies. Security Studies, 1(2), 283-316.
- Matthews, Jessica Tuchman (1989). Redefining Security. Foreign Affairs, 68(2), 162-177.
- Nye, Joseph S. J. r. and Sean M. Lynn-jones (). Internationa Security Studies. International Security,12(4), 5-27.
- Ullma, Richard (1983). Redefining Security. Internatinal Security, 8(1), 129-153.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Arab, Hadi، حیدرپور، ماشاالله, , Mahdi. (2026) An Analysis of the Security Implications of Demographic Changes for Iran’s Agency during the International Transition Period. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 17(1), 115-140 https://doi.org/10.22034/marefatefarhangi.2025.5001620.
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Hadi Arab؛ ماشاالله حیدرپور; Mahdi ."An Analysis of the Security Implications of Demographic Changes for Iran’s Agency during the International Transition Period". Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 17, 1, 2026, 115-140
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Arab, H، حیدرپور، ماشاالله, , M.(2026) 'An Analysis of the Security Implications of Demographic Changes for Iran’s Agency during the International Transition Period', Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 17(1), pp. 115-140
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Arab, H، حیدرپور، ماشاالله, , M. An Analysis of the Security Implications of Demographic Changes for Iran’s Agency during the International Transition Period. Ma`rifat-e Farhangi Ejtemai, 2026; 17(1): 115-140