درآمدي بر تحليل گفتمان ميشل فوكو؛ روش‌هاي تحقيق كيفي

سال دوم، شماره سوم، تابستان 1390، صفحه 113 ـ 141
Ma'rifat-i Farhangi Ejtemaii, Vol. 2. No. 3, Summer 2011

عبدالهادي صالحي‌زاده*

چكيده

اين مقاله به يکي از روش‌هاي تحقيق کيفي پرداخته است که از آن به «روش تحليل گفتمان» تعبير مي شود. در اين باب که گفتمان چيست و ابعاد مختلف آن کدام است، هيچ اجماع روشني نيست و اينکه نحوة عملکرد و تحليل آن گفتمان‌ها چگونه است، طبق تعاريف و بيان ويژگي‌ها و زواياي مختلف گفتمان در انديشة دانشمندان، به تناسب چگونگي تحليل نيز متفاوت مي‌شود. تعريف ساده گفتمان عبارت است از: شيوه‌اي خاص براي سخن گفتن دربارة جهان و فهم آن . اين نوشتار به تحليل گفتمان در انديشة ميشل فوکو پرداخته است. نظرية فوکو در اين باب داراي تحولات و تطوراتي بوده است كه به تبارشناسي فوکو معروف شده است.
در اين مقاله به اختصار به انديشه‌هاي فوكو در اين باب و روشن ساختن عناصر سازندة نظريه تحليل گفتمان وي مي‌پردازد. همچنين براي نشان دادن کاربرد عملياتي اين روش تحقيق، نمونه‌اي از تحقيق که از اين روش بهره جسته است، بيان خواهد شد.

کليدواژه‌ها: گفتمان، اپيستمه، ديرينه‌شناسي، تبارشناسي.