تحليلي بر تغيير و تحولات جمعيتي در ايران؛ با تأكيد بر فرصت طلايي پنجره جمعيتي

سال دهم، شماره سوم، پياپي 39، تابستان 1398

محمد فولادي/ دانشيار گروه جامعه‌شناسي مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني ره    fooladi@iki.ac.ir
دريافت: 31/01/1398 ـ پذيرش: 16/06/1398

چکيده
با رصد وضعيت‌ جمعيت در ايران، و فراز و فرودهاي آن، فرايند رشد جمعيت با اجراي سياست تنظيم خانواده، در مقطعي از تاريخ کشور، و در ادامه و رها کردن اين سياست، جامعه اسلامي را با مسئله بحران کاهش شديد باوري و پيري جمعيت مواجه ساخت. اين رويکرد کاهش جمعيت، با اعلام رهبر فرزانه انقلاب در سال 1391 تغيير و به گفتمان افزايش جمعيت تبديل گرديد. از آن زمان تاکنون اين سياست آن‌گونه که بايد، از سوي مسئولان نظام مورد توجه قرار نگرفت. علي‌رغم پيامدهاي منفي کاهش باروري و جمعيت و خاکستري شدن آن، به نظر مي‌رسد ايران در يک پيچ بزرگ و فرصت طلايي پنجره جمعيتي قرار دارد؛ فرصتي که بسياري از کشورهاي جهان مترصد آن هستند که اگر به درستي مديريت شود، بسياري از تهديدات پيش روي جمعيت از بين خواهند رفت. اين مقاله با روش تحليلي و اسنادي،‌ به وضعيت‌شناسي ابعاد تحولات جمعيتي در ايران پرداخته، با واکاوي پيامدهاي کاهش چمعيت، به فرصت طلايي پنجره جمعيتي اشاره دارد. يافته‌هاي پژوهش حاکي از اين است که در پنجره جمعيتي با مديريت صحيح مي‌توان تهديد کاهش جمعيت را به فرصت تبديل کرد و به توسعه كيفي سرمايه انساني، افزايش عرضه نيروي كار، افزايش پس‌اندازها و سرمايه‌گذاري‌هاي مردم، كاهش فقر و مديريت نوسانات سني توليد و مصرف اقدام نمود.
کليدواژه‌ها: جمعيت، کاهش جمعيت، پنجره جمعيتي، وضعيت‌شناسي جمعيت.