تأثير جامعه بر فقه با تأكيد بر آراي امام خميني ره

سال دهم، شماره دوم، پياپي 38، بهار 1398

محمدباقر رباني / دانشجوي دکتري انديشه معاصر مسلمين جامعةالمصطفي العالميه واحد تهران    rabani418@yahoo.com

محسن ميري / دانشيار جامعةالمصطفي العالميه    smmiriicas@gmail.com
حسن غفاري‌فر / استاديار جامعه‌شناسي دانشگاه باقرالعوم عليه السلام   h.ghafarifar@yahoo.com

دريافت: 20/11/1397 - پذيرش: 25/03/1398

چکيده
فقه به‌عنوان يک دانش نقلي ـ وحياني که متکفل رفتار مکلفين است، به بررسي هنجارهاي فردي و اجتماعي مي‌پردازد. البته اين دانش، علاوه بر کتاب و سنت، از عقل و اجماع هم استفاده مي‌کند، به‌ علاوه فقه شيعه يک فقه فعال، مطابق با شرايط و زمينه‌هاي اجتماعي و تابع زمان و مکان است، ازاين‌رو توان پاسخگويي نيازهاي متغير افراد و جوامع را دارد. اين تبعيت، به‌معناي ناديده گرفتن ثابتات احکام الهي و عرفي‌سازي نيست. بلکه ازآنجايي‌که احکام الهي موضوع محور مي‌باشند، همچنان‌که استحاله يا رفع مانع يا حصول شرط در مسير زمان، پديده‌ها را يا از وضعيت يک حکم فقهي خارج مي‌کند، يا زيرمجموعه يک حکم فقهي قرار مي‌دهد. ازاين‌رو، در موضوعات اجتماعي فهم چنين تغييرات سخت‌تر شده، منجر به تحجر و تصلب بر ظاهر مي‌شود. پس از انقلاب اسلامي و فعال شدن فقه در عرصه‌هاي اجتماعي، ضرورت دارد که تأثير جامعه بر فقه بررسي شود. اهميت مکتب فقهي امام خميني ره، به اين است که ايشان با توجه دادن به عنصر زمان، مکان و مصلحت که عامل تغيير در اجتهادند، به تأثير شرايط اجتماعي در فهم موضوع، تعيين مصاديق موضوع و احکام فقهي اهتمام داشته‌اند.
کليد‌واژه‌ها: فقه، جامعه، زمان و مکان، مصلحت، فقه اجتماعي.