عوامل اجتماعي مؤثر در پيدايش كجروي و جرم از ديدگاه ابن‌خلدون

سال سوم، شماره چهار، پاييز 1391، ص 87 ـ 108

Ma'rifat-i Farhangi Ejtemaii, Vol. 3. No.4, Fall 2012

علي خيري* / محمدعلي حاجي ده‌آبادي**

چكيده

نوشتار حاضر مي‌كوشد مؤثرترين عوامل اجتماعي جرم از ديدگاه ابن‌خلدون را با نگاهي به مهم‌‌ترين نظريه‌هاي جرم‌شناسي بررسي كند.

ابن‌خلدون از سويي به اختيار انسان باور دارد و از ‌سوي‌ديگر، با پذيرفتن اجتماعي بودن انسان، تأثير عوامل محيطي و اجتماعي را بر عملكرد او مي‌پذيرد؛ ازاين‌رو، به عوامل گوناگوني همچون تجمل‌گرايي و تضاد منافع، بيداد حاكمان، سستي هم‌بستگي‌هاي اجتماعي، جنگ‌هاي داخلي و خارجي توجه دارد و اين عوامل را سبب وقوع جرايم بي‌شماري، از جمله مفاسد اقتصادي، قتل، جرايم جنسي و شورش‌هاي اجتماعي مي‌داند.

ديدگاه ابن‌خلدون در تحليل عوامل اجتماعي جرم به نظريه‌هاي تلفيقي و تركيبي نزديك‌تر است؛ اما او تجمل‌گرايي و بروز تضاد ميان شهرنشينان را زمينه‌ساز بسياري از جرايم برمي‌شمارد و از ميان همة عوامل اجتماعي جرم، توجه ويژه‌اي به دولت و مفاسد سياسي و اقتصادي آن دارد.

كليدواژه‌ها: ابن‌خلدون، عصبيت، پديده‌هاي مجرمانه، شهرنشيني، اجتماع، دولت، نظريه‌هاي جرم‌شناسي.