مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فرهنگی اجتماعی 2008-8582 17 3 2026 09 06 چرایی و چگونگی تأثیر علم سلوک بر فرهنگ 5003565 10.22034/marefatefarhangi.2026.5003565 FA علی فضلی استادیار - عرفان اسلامی - پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی 0009-0003-0768-3764 Journal Article 2025 12 20 جامعه فرهنگی ایران از دیرباز با تعالیم عرفانی مانند فتوت عجین بوده است که باید ادامه یابند. اما چرا و چگونه باید ادامه یابند و کارکردهای آن در فرهنگ چیست؟ این نوشته با سه روش گام به گام توصیفی، تبیینی و کارکردی در صدد پاسخ برآمد. از این رو نخست جهان فرهنگی به عنوان امتداد جهان¬های شخصی از حیث نیازها و تعاملات اجتماعی در بستر تاریخ تعریف شد. آنگاه گونه¬های جهان فرهنگی به تصویر کشیده شد تا تناسب عرفان عملی با گونه متناسب به دست آید. سپس از سه جهت امکان ورود عرفان عملی در فرهنگ اثبات شد: از جهت مؤلفۀ آفرینندگی، از جهت مؤلفۀ امتداد اجتماعی و از جهت مؤلفۀ کنش اجتماعی. آنگاه با اثبات ضرورت تأمین حیات طیب عقلانی معنوی، ضرورت طرح عرفان در جامعۀ فرهنگی ایران به اثبات رسید. سپس با تبیین تناسب آموزه¬های سلوکی با لایۀ منش فرهنگ دامنۀ تأثیر علم سلوک بر فرهنگ مشخص شد و کارکرد چند آموزۀ سلوکی در فرهنگ تشریح شد. در نهایت روش¬ و راهکار نهادینگی منش¬های سلوکی در جامعه و ابزارها و پایگاه¬های اجتماعی ترویج این منش¬ها تشریح شد تا در پایان فرضیۀ تحقیق یعنی امکان و ضرورت ورود و نفوذ تعالیم سلوکی در لایۀ میانی فرهنگ به اثبات رسید.