مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فرهنگی اجتماعی 2008-8582 17 3 2026 09 06 چرایی و چگونگی تأثیر علم سلوک بر فرهنگ 5003565 10.22034/marefatefarhangi.2026.5003565 FA علی فضلی استادیار - عرفان اسلامی - پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی 0009-0003-0768-3764 Journal Article 2025 12 20 پرسش امروز ارباب عرفان و فرهنگ این است که آیا باید به دنبال ایجاد و رونق عرفان عملی در جامعۀ ایران بود؟ و چرا و چگونه باید به این امر دست یافت؟ این نوشته با سه روش توصیف تحلیلی، تبیین علّی و تبیین کارکردی درصدد پاسخ برآمد. نخست جهان فرهنگی به ساختاری سازوار و درهم‌تنیده‌‌ای از بینش‌‌ها، منش‌‌ها، کشش‌‌ها و کنش‌‌ها تعریف شد که به وجدان جمعی رسیده و در کنش اجتماعی نمایان شده است؛ آنگاه لایه‌‌های آن، یعنی بینش‌‌های جهان‌‌بینانه، منش‌‌های شخصیت و هویت‌دهنده، کشش‌‌های انگیزنده و کنش‌‌های جامعه‌پسندانه تبیین شد؛ سپس از سه جهت امکان ورود عرفان عملی در فرهنگ اثبات شد؛ آنگاه ضرورت تأمین و تضمین حیات طیب عقلانی معنوی از طریق آموزه‌‌های سلوکی، ضرورت طرح عرفان عملی در جامعۀ فرهنگی ایران اثبات شد؛ زان پس با تبیین تناسب آموزه‌‌های سلوکی با لایۀ منش فرهنگ، دامنۀ تأثیر علم سلوک بر فرهنگ مشخص شد؛ پس از بیان کارکرد علم سلوک در فرهنگ، جایگاه آن در پیدایش کنش‌‌های فراگیر اجتماعی روشن شد؛ در نهایت روش‌‌ و راهکار نهادینگی منش‌‌های سلوکی در جامعه و ابزارها و پایگاه‌‌های اجتماعی ترویج این منش‌‌ها تشریح شد.