TY  - JOUR
ID  - 5003541
TI  - تقابل «انسان اقتصادی» نیولیبرال با «انسان خلیفة‌الله» در الگوی تربیتی شهید صدر* 
JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
JA  - 13
LA  - fa
SN  - 2008-8582
AU  - tabatabaei, Maryam Sadat
AD  - دانشجوی دکتری - گروه علوم تربیتی دانشگاه شاهد
AU  - Rahnema, Akbar
AD  - 
AU  - , Mohsen
AD  - دانشیار - گروه علوم تربیتی دانشگاه شاهد
Y1  - 2026
PY  - 2026
VL  - 17
IS  - 4
SP  - 99
EP  - 112
KW  - نیولیبرالیسم
KW  - شهید صدر
KW  - انسان اقتصادی
KW  - خلیفة‌الله
KW  - عدالت آموزشی
KW  - تکافل اجتماعی
DO  - 10.22034/marefatefarhangi.2026.5003541
AB  - گسترش سیاست‌های نیولیبرالیستی در دهه‌های اخیر، نظام‌های آموزشی را با چالش کالایی‌سازی دانش و تقلیل جایگاه انسان به «سرمایۀ انسانی» مواجه کرده است. این پژوهش با هدف نقد مبانی انسان‌شناختی و اقتصادی نیولیبرالیسم در آموزش‌وپرورش و ارائۀ الگوی جایگزین بر اساس اندیشۀ شهید صدر انجام شده است. این تحقیق با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد اجتهادی انجام گرفته است. داده‌ها به شیوۀ کتابخانه‌ای از آثار اصلی شهید صدر (از جمله اقتصادنا و المدرسة القرآنیه) و متون نظریه‌پردازان نیولیبرال استخراج و به‌صورت تطبیقی مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نیولیبرالیسم با تکیه بر «انسان اقتصادی» و عقلانیت ابزاری، منجر به رقابت حذفی و تضعیف عدالت آموزشی شده است. در مقابل، شهید صدر با طرح الگوی «انسان خلیفة‌الله»، غایت تربیت را تحقق مسئولیت الهی و حریت انسان می‌داند. تحلیل‌های تربیتی نشان داد که مفاهیم «تکافل اجتماعی» و «توازن اجتماعی» در اندیشۀ صدر، پادزهری برای فردگرایی و طبقاتی ‌شدن آموزش در مدل نیولیبرال هستند. همچنین مشخص گردید که دولت در اندیشۀ صدر (دولت نابت) برخلاف مدل نیولیبرال، مسئولیت مستقیم در تأمین حق آموزش رایگان و با کیفیت برای تحقق عدالت توزیعی دارد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که برای برون‌رفت از بحران‌های تربیتی ناشی از نیولیبرالیسم، ضرورت دارد نظام انگیزشی از «سود مادی» به «تعالی معنوی» تغییر یابد. الگوی تربیتی شهید صدر با پیوند میان نفع شخصی و مصلحت عمومی، بستری را فراهم می‌کند که در آن مدرسه نه یک بنگاه رقابتی، بلکه کانون رشد فضائل اخلاقی و تحقق عدالت اجتماعی است.
UR  - https://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/5003541
L1  - https://marefatefarhangi.nashriyat.ir/sites/marefatefarhangi.nashriyat.ir/files/article-files/5003541-1793511463.pdf
ER  -