TY  - JOUR
ID  - 5003531
TI  - بررسی زمینه‌های اقتصادی و سیاسی انحرافات اجتماعی نخبگان  (با تأکید بر نظریۀ علامه مصباح)
JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
JA  - 13
LA  - fa
SN  - 2008-8582
AU  - shafagh, Gholam Reza
AD  - دانشجوی دکتری - جامعه شناسی فرهنگی، موسسه امام خمینی(ره)
Y1  - 2026
PY  - 2026
VL  - 17
IS  - 4
SP  - 113
EP  - 129
KW  - قدرت
KW  - ثروت
KW  - کجروی نخبگان
KW  - جامعه‌شناسی تضاد
KW  - گفتمان مسلط
KW  - کنترل اجتماعی
KW  - نظریۀ انتقادی
DO  - 10.22034/marefatefarhangi.2026.5003531
AB  - این مقاله با رویکردی بین‌رشته‌ای به بررسی رابطۀ قدرت و ثروت با پدیدۀ کجروی اجتماعی نخبگان می‌پردازد و با نقد تمرکز سنتی جرم‌شناسی بر انحرافات محرومان، «کجروی نخبگان» را به‌عنوان مسئله‌ای محوری مطرح می‌سازد. با استفاده از روش تحلیل محتوای متون اسلامی (قرآن و احادیث) و نیز بازخوانی نظریه‌های کلیدی جامعه‌شناسی تضاد و انتقادی، استدلال می‌شود که قدرتمندان و ثروتمندان نه‌تنها به دلیل دسترسی بیشتر به ابزارهای کنترل اجتماعی، کمتر «برچسب» کجروی می‌خورند، بلکه به‌خودی‌خود، از طریق مکانیزم‌های ساختاری و روان‌شناختی، بسترساز انحرافات گسترده‌تر و پیامددارتری هستند. یافته‌ها نشان می‌دهد که این رابطه از طریق چند مسیر اصلی شکل می‌گیرد: ۱. شکل‌دهی به گفتمان‌های مسلط فرهنگی و تعریف هنجارها؛ ۲. ایجاد و حفظ ساختارهای اقتصادی ناعادلانه (مانند نظام ربوی و سرمایه‌داری سودمحور)؛ ۳. تقویت حس بی‌نیازی، غرور و «جنون قدرت» در شخصیت نخبگان؛ ۴. تصاحب ابزارهای کنترل رسمی (مشاغل، جایگاه‌ها، رسانه). مقاله در نهایت با ارائۀ یک مدل تحلیلی تلفیقی، نشان می‌دهد که چگونه عوامل کلان (ساختاری) و خرد (روان‌شناختی) در تعامل با یکدیگر، الگوی خاصی از کجروی‌های اقتصادی ـ سیاسی را در میان صاحبان قدرت و ثروت تولید می‌کنند. این پژوهش بر ضرورت جابه‌جایی کانون توجه کنترل اجتماعی به سمت انحرافات نخبگان و نیز غنای مبانی اسلامی برای تدوین یک نظریۀ اجتماعی اسلامی در این حوزه تأکید می‌ورزد.
UR  - https://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/5003531
L1  - https://marefatefarhangi.nashriyat.ir/sites/marefatefarhangi.nashriyat.ir/files/article-files/5003531-1793511472.pdf
ER  -