مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 23 نقش معرفتی فرایض و رخص در رویکرد بر آموزه های دینی 5003510 FA سیدمجتبی جلالی استادیار - دانشگاه شهرکرد 0000-0002-3435-5817 Journal Article 2025 12 31 تربیت دینی از مهم‌ترین ابعاد رشد فردی و اجتماعی انسان‌ها محسوب می‌شود و شناخت صحیح نسبت به فرائض و رخص نقش بسزایی در شکل‌دهی رفتار دینی و تجربه معنوی افراد دارد. هدف پژوهش حاضر، تبیین رابطه میان فهم متعادل فرائض و رخص و تأثیر آن بر دینداری پایدار و توسعه هویت معنوی فرد است. سؤال اصلی تحقیق این است که: «چگونه درک صحیح و متعادل از فرائض و رخص می‌تواند مسیر تربیت دینی مؤثر و تقویت رفتار معنوی را هموار سازد؟» روش پژوهش تحلیل اسنادی و توصیفی-تحلیلی است. این تحقیق از نوع کاربردی است و نوآوری آن در ارائه چارچوب تحلیلی و عملی تعادل میان فرائض و رخص و استفاده آن در تربیت دینی معاصر است. یافته‌ها نشان می‌دهند که درک ناصحیح از فرائض موجب افراط یا ترک اعمال دینی می‌شود و نادیده گرفتن رخص، انگیزه و تجربه معنوی فرد را کاهش می‌دهد. بالعکس، بهره‌گیری از رویکرد متعادل، مسئولیت‌پذیری، انتخاب آگاهانه و انسجام فردی و اجتماعی را تقویت می‌کند. بنابراین، بازشناسی حکمت فرائض و رخص، مسیر تربیت دینی کارآمد و رشد هویت معنوی را هموار می‌سازد و می‌تواند راهنمای عملی برای برنامه‌ریزی‌های آموزشی و تربیتی باشد.