مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 04 صورت‌بندی‌های جامعه‌شناسی سیاسی بر پایه اسلام و سکولاریسم 5003499 10.22034/marefatefarhangi.2026.5003499 FA محمدجواد نوروزی فرانی استاد - گروه علوم سیاسی - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0000-0003-1443-0266 Journal Article 2025 12 29 این مقاله با هدف بررسی امکان‌پذیری و ضرورت تدوین جامعه‌شناسی سیاسی اسلامی در برابر الگوهای سکولار غربی نوشته شده است. نویسنده با نقد ادعای جهان‌شمولی جامعه‌شناسی سیاسی متعارف، نشان می‌دهد که نظریه‌های غربی (از جمله دورکیمی، وبری، مارکسیستی و پست‌مدرن) به دلیل غفلت از مؤلفه‌های فرهنگی، دینی و تاریخی جوامع اسلامی، در تحلیل پدیده‌هایی مانند انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی ناکارآمد هستند. مقاله با طرح سه دیدگاه اصلی—جهان‌شمولگرایی، زمینه‌گرایی، و رویکرد وحدت در عین تکثر مبتنی بر عقلانیت فطری اسلامی—چارچوب نظری جدیدی ارائه می‌دهد که بر پایه هستی‌شناسی توحیدی، انسان‌شناسی فطرتمحور و معرفت‌شناسی ترکیبی (عقل، وحی، تجربه) استوار است. در نهایت، با مقایسه نظام‌مند دو گفتمان سکولار و اسلامی در محورهای پنجگانه «جامعه تراز»، مبانی، روش‌شناسی، غایات و زیست‌بوم فرهنگی، نتیجه می‌گیرد که تدوین جامعه‌شناسی سیاسی بومی و اسلامی نه تنها ضروری است، بلکه می‌تواند به عنوان دانشی راهبردی در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی عمل کند. واژگان کلیدی: جامعه‌شناسی سیاسی اسلامی، سکولاریسم، عقلانیت فطری، تمدن نوین اسلامی، پارادایم جامعه شناختی سیاسی غربی