مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فرهنگی اجتماعی 2008-8582 17 3 2026 09 06 تحلیل مضمون تربیت عاطفی و تقویت قوای احساسی در قرآن 5003494 10.22034/marefatefarhangi.2026.5003494 FA محمود شرفی حیدر اسماعیل پور استادیار - علوم تربیتی (فلسفه و تربیت اسلامی) دانشگاه پیام نور، ایران، تهران 0000-0002-5356-8527 Journal Article 2025 11 28 Introduction and Objectives: To identify and explain the semantic patterns of emotional education and strengthening emotional powers from the perspective of the Holy Quran and to provide a practical framework for educational and training systems. Method: This method includes the steps of identifying, coding, and extracting themes from Quranic verses. Verses related to positive emotions (such as love, mercy, patience, gratitude, hope) and negative emotions (such as anger, envy, unhealthy fear, stinginess) have been examined Findings: The research findings showed that of the total codings (300 codes), 40 percent (120 codes) are about what, 30 percent (90 codes) about why, and 30 percent (90 codes) about how to educate emotionally and strengthen emotional powers. The highest frequency belongs to the themes of the nature of emotional education (40 codes), the principles of emotional education (35 codes), and the methods of cultivating emotions (30 codes), which shows that A three-dimensional model (cognitive, behavioral, spiritual) based on the principles of monotheism, balance, and comprehensiveness was also presented. Conclusion: The results of this study showed that the essence of emotional education in the Holy Quran includes a comprehensive process that, through cultivating positive emotions and controlling negative emotions, improves human relationships, spiritual growth, and reduces emotional challenges, ultimately leading humans to emotional balance and closeness to God هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تبیین الگوهای معنایی تربیت عاطفی و تقویت قوای احساسی از منظر قرآن کریم و ارائة چارچوبی کاربردی برای نظام‌های آموزشی و تربیتی بود. در این پژوهش از روش تحقیق کیفی با رویکرد تحلیل مضمون استفاده و داده‌ها از طریق روش کتابخانه‌ای و اسنادی، با ابزار فیش‌برداری از تفاسیر معتبر قرآنی (مانند المیزان و نمونه) و منابع علمی گردآوری شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که از مجموع کل کدگذاری‌ها (۳۰0 کد)، 40 درصد (120 کد) دربارة چیستی، 30 درصد (90 کد) دربارة چرایی و 30 درصد (90 کد) دربارة چگونگی تربیت عاطفی و تقویت قوای احساسی هستند. این امر نشان‌دهندة تأکید قرآن کریم بر چیستی و ماهیت تربیت عاطفی و سپس اهمیت و روش‌های آن است. بیشترین فراوانی متعلق به مضامین ماهیت تربیت عاطفی (۴۰ کد)، اصول تربیت عاطفی (۳0 کد) و روش‌های پرورش عواطف (۳۰ کد) است که نشان می‌دهد تربیت عاطفی در قرآن کریم باید با جهت‌گیری توحیدی و تعادل عاطفی همراه باشد. همچنین الگویی سه‌بعدی (شناختی، رفتاری، معنوی) مبتنی‌بر اصول توحیدمحوری، تعادل و جامعیت ارائه شد. این الگو با تأکید بر تقویت عواطف مثبت (محبت، صبر، شکر) و مهار عواطف منفی (خشم، حسد) از طریق روش‌های تأملی، عملی و انگیزشی، به بهبود سلامت عاطفی دانش‌آموران و کاهش چالش‌هایی مانند اضطراب کمک می‌کند.