مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فرهنگی اجتماعی 2008-8582 18 1 2027 03 06 جایگاه مفهوم قدرت و منطق تحول تاریخی در سیاست‌گذاری علوم انسانی اسلامی از خلال نقد و بررسی آرای میشل فوکو 5003371 10.22034/marefatefarhangi.2026.5003371 FA محمدرضا قائمی نیک استادیار - علوم اسلامی رضوی 0000-0001-7181-5782 Journal Article 2025 12 06 مروری بر آثار منتشره دربارۀ سیاستگذاری علم، مخصوصاً در جهان غرب نشان می‌دهد که این دست آثار، حداقل بر دو مولفۀ تاریخ تحول علم و قدرت (در کنار مولفه‌های دیگر) تاکید دارند. هر نظریه‌ای دربارۀ سیاستگذاری علم، ناگزیر از ارائۀ تحلیلی از منطق تحول تاریخی علوم است و این تحلیل، خود وابسته به معنایی است که سیاستگذار از جایگاه قدرت ارائه می‌دهد. در این مقاله با بهره‌گیری از روش مطالعۀ تطبیقی و با تکیه بر این دو مفهوم در آراء میشل فوکو، نشان داده‌ایم که سیاستگذاری در علوم انسانی اسلامی نیز ناگزیر باید به این دو مفهوم توجه داشته باشد. پس از مروری بر این دو مفهوم در آراء فوکو، با تکیه بر نوآوری‌های صدرالمتالهین شیرازی و متفکرین نوصدرایی معاصر، از جمله علامۀ محمدحسین طباطبائی، نشان داده‌ایم که می‌توان معنایی از قدرت و منطق تحول تاریخی علوم را در سنت اسلامی بازخوانی کرد تا مبنای سیاستگذاری علوم انسانی اسلامی قرار گیرد. نوع متوسط بودنِ انسان و امکان تحقق انواع اخیر در تاریخ و جامعه، امکان اعتباریات مبتنی بر حقیقت و حرکت جوهری نفس و تعریف حکمای مسلمان از قدرت به‌گونه‌ای است که امکان سیاستگذاری علوم انسانی اسلامی را بدون گرفتاری در نسبی‌گرایی تاریخی یا منازعات سلطه‌جویانۀ علوم مدرن فراهم می‌آورد.