مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 06 30 مبانی اخلاقی و جامعه شناختی امر به معروف و نهی از منکر 5003340 FA سیده زهرا موسوی دانشجوی دکتری 0000-0002-7922-2188 سمیه السادات موسوی دکتری - دانشگاه معارف اسلامی قم 0000-0003-1621-7282 Journal Article 2025 12 03 Opponents of "enjoining good and forbidding evil" (al-amr bi'l-maʿrūf wa'l-nahy ʿani'l-munkar) strive to portray this religious duty as an unethical and anti-social act. Their arguments cite consequences such as imposing one's own values on others, judging others, intruding into people's private affairs, polarizing society, creating discord and conflict within the community, and provoking negative emotional reactions, among others. Therefore, it is essential to elucidate the ethical and sociological foundations of enjoining good and forbidding evil. The goal is to re-frame this duty not as an unethical or anti-social practice, but as one grounded in solid ethical and sociological principles. To this end, the present research employs a descriptive-analytical method to identify these foundations. The criterion for selecting the *ethical* foundations was the innate and universal nature of the traits, while the criterion for the *sociological* foundations was their fundamental and infrastructural role for social life. The findings indicate that enjoining good and forbidding evil is underpinned by ethical foundations such as *ghayrah* (protective zeal), compassion, dignity, and the pursuit of justice. Furthermore, its sociological foundations include social conformity, social monitoring, social cohesion, and social responsibility. مخالفان امر به معروف و نهی از منکر در تلاشند تا این فریضه را به عنوان یک عمل غیراخلاقی و ضداجتماعی معرفی کنند. از جمله دلایل آنها، در پی‌داشتن پیامدهایی همچون تحمیل ارزش‌های خود به دیگران، مورد قضاوت قرار دادن دیگران، تجسس در امور دیگران، دو قطبی شدن جامعه، ایجاد اختلاف و درگیری در جامعه، ایجاد واکنش‌های عاطفی منفی و... است. بنابراین ضرورت ایجاب می‌کند مبانی اخلاقی و جامعه‌شناختی امر به معروف و نهی از منکر تبیین شود تا این فریضه نه به عنوان یک عمل ضداخلاقی و ضداجتماعی بلکه عملی با مبانی محکم اخلاقی و جامعه‌شناختی معرفی گردد. بدین منظور در پژوهش حاضر از روش توصیفی ـ تحلیلی برای دستیابی به مبانی استفاده شد. ملاک انتخاب مبانیِ اخلاقی، فطری و همگانی بودن صفات، و ملاک انتخاب مبانی جامعه‌شناختی، داشتن نقش بنیادین و زیرساختی برای زندگی اجتماعی بود. یافته‌ها نشان می‌دهد امر به معروف و نهی از منکر دارای مبانی اخلاقی همچون غیرت، محبت، کرامت و عدالت‌خواهی و همچنین دارای مبانی جامعه شناختی از قبیل همنوایی، نظارت، انسجام و مسئولیت اجتماعی است.