مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فرهنگی اجتماعی 2008-8582 18 3 2027 06 05 تحلیل تطبیقی بحران هویت از منظر قرآن کریم و رویکرد روانی-اجتماعی اریکسون 5003316 10.22034/marefatefarhangi.2026.5003316 FA جواد مصلحی دکتری - جامعه المصطفی العالمیه(ص) 0000-0002-1317-3766 زهیر احمدی 0009-0007-5673-8564 Journal Article 2025 12 31 Elucidating the nature of identity crisis presents a challenging intersection between modern psychology and religious anthropology. Aiming for a critical analysis and the proposal of an integrative model, this study compares two seemingly conflicting paradigms: the psychosocial approach (centered on Erikson’s theory), which views crisis as a developmental opportunity for identity construction, and the Quranic approach, which regards it as a pathological state resulting from the oblivion of Fitrah (innate human nature). The research methodology is descriptive-analytical, utilizing a comparative conceptual analysis design. To this end, key texts from both domains—Erikson’s works and Quranic verses regarding Fitrah and oblivion (Nisyan)—were subjected to qualitative content analysis. Findings indicate that the perceived conflict stems from differences in levels of analysis; the psychosocial model offers a phenomenological description of the identity formation process, whereas the Quranic model provides an existential-metaphysical explanation of the truth of identity. The novelty of this research lies in proposing the "psychological manifestation" hypothesis, positing that "role confusion" in Erikson’s theory can be understood as the psychological and clinical manifestation of the "neglect of Fitrah" in the Quranic perspective. Consequently, the two paradigms are not only non-contradictory but complementary; such that the proper management of the psychological process of identity formation can facilitate an effective foundation for the spiritual journey of rediscovering innate identity. چکیده تبیین ماهیت بحران هویت، عرصه‌ای چالش‌برانگیز میان روان‌شناسی مدرن و انسان‌شناسی دینی است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی انتقادی و ارائه مدلی تلفیقی، به مقایسه دو الگوی به ظاهر متعارض می‌پردازد: رویکرد روانی-اجتماعی (با محوریت نظریه اریکسون) که بحران را فرصتی رشدی برای ساختن هویت می‌داند و رویکرد قرآنی که آن را وضعیتی آسیب‌شناختی و معلولِ نسیان فطرت تلقی می‌کند. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی از نوع تحلیل مفهومی تطبیقی است. بدین منظور، متون کلیدی هر دو حوزه (آثار اریکسون و آیات مرتبط با فطرت و نسیان) مورد تحلیل محتوای کیفی قرار گرفتند. یافته‌ها نشان می‌دهد که تعارض موجود، ناشی از تفاوت در سطوح تحلیل است؛ الگوی روانی-اجتماعی توصیفی پدیدارشناختی از فرآیند هویت‌یابی ارائه می‌دهد، در حالی که الگوی قرآنی تبیینی وجودی-متافیزیکی از حقیقت هویت دارد. نوآوری این پژوهش در طرح فرضیه تظاهر روان‌شناختی است؛ بدین معنا که سردرگمی نقش در نظریه اریکسون، می‌تواند نمودِ روان‌شناختی و بالینیِ همان غفلت از فطرت در نگاه قرآنی باشد. بر این اساس، دو الگو نه تنها متعارض نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند؛ به گونه‌ای که مدیریت صحیح فرآیند روان‌شناختی هویت‌یابی، می‌تواند بستری کارآمد برای سفر معنوی بازکشف هویت فطری فراهم آورد.