مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فرهنگی اجتماعی 2008-8582 17 4 2026 09 23 ملاک صحت در علوم اجتماعی اسلامی 51 70 5002774 10.22034/marefatefarhangi.2026.5002774 FA سیدسعید زاهدزاهدانی 000-0002-4694-4416 Journal Article 2025 10 03 By adhering to the ‘criterion of validity’ in research methodology, sciences argue for the reliability of their conclusions. Similarly, Islamic researchers regard acting upon the research findings as discharging their religious and legal obligation. By reviewing the major sciences developed within Islamic culture and articulating their respective criteria of validity, this paper substantiates the methodological validity of Islamic social sciences. The initial step toward embracing Islam is faith in the fundamental doctrines of religion. Within scholastic theology, logic is employed to substantiate these fundamental principles, upon which acting upon divine revelation becomes incumbent. The two disciplines of exegesis and jurisprudence are formulated to access divine revelation, and their methodological criterion of validity is submission to revelation. The findings of neither discipline must contradict divine revelation. Upon deriving the legal rulings, acting upon them becomes incumbent. To execute the ruling, its subject matter must be identified. In the identification of subject matters, the rational operation of the researcher cannot contradict legal rulings; hence, the criterion of validity in this domain is the rulings themselves. In the social sciences, observing the social rulings derived by a specialist in governance jurisprudence serves as the criterion. Therefore, in the description, explanation, conclusion, and planning of social affairs, if we are to operate in an Islamic manner, it is imperative to adhere to the rulings issued by the Guardian Jurist. علوم با رعایت «ملاک صحت» در روش تحقیق، به قابل اتکا بودن نتیجه استدلال می‌کنند. پژوهشگران اسلامی با رعایت ملاک صحت در روش، عمل به نتیجۀ تحقیق را رافع تکلیف می‌دانند. این مقاله با مروری بر علوم عمدۀ شکل‌گرفته در فرهنگ اسلامی و بیان ملاک صحت هرکدام ملاک صحت علوم اجتماعی اسلامی را مستدل می‌کند. اولین گام برای مسلمان ‌شدن ‌ایمان به اصول دین است. در اثبات اصول دین در علم کلام از علم منطق استفاده می‌شود. با اثبات اصول دین عمل به وحی لازم می‌شود. دو علم تفسیر و فقه برای رسیدن به وحی الهی تنظیم شده‌اند، ملاک صحت روش آنان تعبد به وحی است. نباید نتیجة هریک از این دو علم مغایر با وحی الهی باشد. بعد از رسیدن به احکام، عمل به حکم لازم می‌شود. برای اجرای حکم می‌بایست موضوع حکم شناسایی شود. در موضوع‌شناسی عمل عقلی موضوع‌شناس نمی‌‌تواند ناقض احکام باشد؛ ازاین‌رو ملاک صحت در روش تحقیق موضوع‌شناسی، احکام می‌باشد. در علوم اجتماعی رعایت احکام اجتماعی استخراج‌شده توسط متخصص فقه حکومتی ملاک می‌باشد. بنابراین در توصیف، تبیین، نتیجه‌گیری و برنامه‌ریزی امور اجتماعی اگر بخواهیم اسلامی عمل کرده باشیم، لازم است به ملاک صحت احکام صادرشده از جانب ولی فقیه متمسک باشیم. https://marefatefarhangi.nashriyat.ir/sites/marefatefarhangi.nashriyat.ir/files/article-files/5002774-1793511436.pdf