مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فرهنگی اجتماعی 2008-8582 18 3 2027 06 05 مبانی معرفت‌شناختی علوم انسانی اسلامی از منظر علامه مصباح یزدی 5002548 10.22034/marefatefarhangi.2026.5002548 FA سید حسین حسینی کارشناس ارشد - فلسفه مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0000-0001-6387-8185 Journal Article 2025 12 29 The issue of the possibility and nature of Islamic humanities, particularly at the epistemological level, is among the most challenging topics in the philosophy of the humanities in recent centuries. Ayatollah Mohammad-Taqi Mesbah Yazdi is one of the thinkers who, by clarifying distinct epistemological foundations, advocates for the production and development of Islamic humanities. This article, using a descriptive-analytical method and emphasizing Mesbah Yazdi’s intellectual foundations, examines the key concepts of knowledge, humanities, and religious knowledge, and identifies the necessary epistemological bases for Islamizing the humanities. Findings indicate that Mesbah Yazdi, by accepting epistemological realism, the inclusiveness of religious knowledge, and the integration of reason, transmitted knowledge, and sensory experience in the process of knowledge acquisition, justifies both the possibility and necessity of religious knowledge. By critiquing epistemic secularism and the theory of “minimal religion,” he emphasizes the capacity and sufficiency of religious data and propositions in establishing Islamic humanities and addresses existing epistemological challenges. In conclusion, Mesbah Yazdi’s epistemological perspective provides a philosophical and jurisprudential foundation for the possibility of Islamic humanities and opens the path for their transformation and localization, offering a framework for aligning human knowledge with Islamic principles while responding to contemporary scholarly and social needs. مسأله امکان و چیستی علوم انسانی اسلامی، به ویژه در سطح مبانی معرفت‌شناختی، یکی از چالش‌برانگیزترین مباحث فلسفه علوم انسانی در سده اخیر است. علامه محمدتقی مصباح یزدی (ره) از جمله متفکرانی است که با تبیین بنیادهای معرفت‌شناختی متمایز، مدافع تولید و توسعه علوم انسانی اسلامی محسوب می‌شود. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با تأکید بر مبانی اندیشه مصباح یزدی، به واکاوی مفاهیم کلیدی علم، علوم انسانی و علم دینی می‌پردازد و مبانی معرفت‌شناختی ضروری برای اسلامی‌سازی علوم انسانی را برمی‌شمارد. یافته‌ها نشان می‌دهد که مصباح یزدی با پذیرش واقع‌گرایی معرفتی، شمول معرفت دینی، و ترکیب عقل، نقل و تجربه‌ی حسی در فرآیند کسب معرفت، امکان و ضرورت علم دینی را توجیه می‌نماید. او با نقد سکولاریسم معرفتی و نظریه «دین حداقلی»، بر ظرفیت و کفایت داده‌ها و گزاره‌های دینی در بنیان‌گذاری علوم انسانی اسلامی تأکید دارد و به چالش‌های معرفت‌شناختی موجود پاسخ می‌دهد. نتیجه اینکه دیدگاه معرفتی علامه مصباح، پشتوانه‌ای فلسفی-اجتهادی برای امکان علوم انسانی اسلامی فراهم می‌آورد و مسیر تحول و بومی‌سازی علوم انسانی را باز می‌سازد.