TY  - JOUR
ID  - 5002377
TI  - تطور فقه اجتماعی در دوران معاصر: از تکوین مفهومی تا تمایز رویکردی
JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
JA  - 13
LA  - fa
SN  - 2008-8582
AU  - ALIREZA, jamali
AD  - 
AU  - Nasroallah, Aghajani
AD  - دانشیار - گروه علوم اجتماعی دانشگاه باقرالعلوم (ع)
Y1  - 2025
PY  - 2025
VL  - 16
IS  - 4
SP  - 7EP  - 27فقه اجتماعي ,فقه فردي ,فقه حکومتي ,تطور فقه ,روش‌شناسي فقه ,نظام‌سازي ,DO  - 10.22034/marefatefarhangi.2025.5002377
AB  - این مقاله با روشی تحلیلی به واکاوی سیر تطور «فقه اجتماعی» در دوران معاصر، از تکوین مفهومی تا تمایز رویکردی آن می‌پردازد. فقه اجتماعی، به‌مثابة پارادایمی نوین در اندیشة اسلامی، بر اثر چالش‌های سیاسی و اجتماعی، از «فقه فردمحور» که محصول انزوای تاریخی بود، به سمت نگاهی نظام‌مند و ساختاری حرکت کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد این تطور در چند مرحلة تاریخی قابل ردیابی است: دورة تأسیس در عصر صفویه با نظریه‌پردازی برای حضور فقه در قدرت؛ دورة تحول با نهضت مشروطه و مواجهه با مدرنیته؛ و دورة تثبیت و تکامل با پیروزی انقلاب اسلامی و طرح نظریة «فقه حکومتی» توسط امام خمینی که فقه را به‌مثابة «تئوری ادارة جامعه» بازتعریف کرد. این تحول، به شکل‌گیری رویکردهای کلان و متمایزی در دوران معاصر انجامیده است که از «فقه مسائل اجتماعی» تا «فقه نظامات» (با محوریت اندیشة شهید صدر)، «فقه حکومتی» و «فقه تمدنی» را دربر می‌گیرد. مقالة حاضر ضمن تبیین این رویکردها، به‌عنوان نقطة نوآوری خود، به نسبت‌سنجی تحلیلی آنها پرداخته و نشان می‌دهد که این چهار رویکرد، نه دیدگاه‌هایی در عرض یکدیگر، بلکه لایه‌های تحلیلی متکاملی هستند که یکدیگر را تکمیل می‌کنند. این مقاله نتیجه می‌گیرد که گذار به فقه اجتماعی، یک تحول راهبردی برای اثبات کارآمدی دین در عرصة نظام‌سازی است و تحقق کامل آن، در گرو فهم و به‌کارگیری تلفیقی این رویکردهای چندلایه و تعمیق نگاه بین‌رشته‌ای است.
UR  - https://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/5002377
L1  - https://marefatefarhangi.nashriyat.ir/sites/marefatefarhangi.nashriyat.ir/files/article-files/5002377-1769425837.pdf
ER  -