مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فرهنگی اجتماعی 2008-8582 17 2 2026 05 05 تعاریف روش شناسی در علوم انسانی اسلامی و پرسش های مرتبط 59 83 5002338 10.22034/marefatefarhangi.2026.5002338 FA غلامرضا پرهیزکار استادیار 0000-0002-9269-1966 Journal Article 2026 01 05 One of the problems with the term "methodology" is the diversity of its interpretations and the lack of clarity regarding its intended meaning. This problem is observable in the humanities and, consequently, in the Islamic humanities, with one of its consequences being the lack of proper scholarly communication. Aiming to develop the literature on methodology in the Islamic humanities, this research seeks to identify various and sometimes imprecise definitions of methodology in relevant books and articles, as well as to examine the implications of these definitions, particularly the methodological questions that are or can be raised in accordance with each definition. For this purpose, the qualitative content analysis method was employed, and ten pre-identified definitions of methodology in the humanities were considered as categories for classifying and identifying definitions in the Islamic humanities. The research results identified six definitions of methodology in this field of study: paradigmatic methodology, epistemology-based methodology, methodology of general methodological approaches, theory-based methodology, thinker-specific methodology, and methodology of applied methods. In addition, corresponding to each definition, the relevant methodological questions were identified and proposed. یکی از معضلات اصطلاح روش‌شناسی تنوع برداشت از آن و نامصرح بودن مقصود از آن است. این مشکل در علوم انسانی و به تبع آن در علوم انسانی‌اسلامی قابل مشاهده است و از جمله تبعات آن، عدم مفاهمه درست علمی است. این تحقیق با هدف توسعه ادبیات روش‌شناسی در علوم انسانی‌اسلامی، به دنبال شناسایی تعاریف گوناگون و بعضا نامصرح از روش‌شناسی در کتب و مقالات مرتبط و همچنین بررسی لوازم این تعاریف؛ بویژه بررسی پرسش‌های روشناسانه‌ای است که متناسب با هر تعریف مطرح شده یا قابلیت طرح دارد. برای این کار از روش تحلیل محتوای کیفی استفاده شد و ده تعریف از قبل شناسایی‌شده برای روش‌شناسی در علوم انسانی، به عنوان مقولاتی برای دسته‌بندی و شناسایی تعاریف در علوم انسانی‌اسلامی در نظر گرفته شد. نتایج تحقیق، شناسایی هفت تعریف از روش‌شناسی در این حوزه از علوم است که عبارتند از: روش‌شناسی علم، روش‌شناسی معرفت، روش‌شناسی نظریه، روش‌شناسی متفکر، روش‌شناسی رویکردهای عام، روش‌شناسی فرایند تحقیق و روش‌شناسی روش‌های کاربردی. افزون بر آن به تناسب هر تعریف، پرسش‌های روش‌شناسانه مرتبط با هر کدام شناسایی و مطرح گردید. https://marefatefarhangi.nashriyat.ir/sites/marefatefarhangi.nashriyat.ir/files/article-files/5002338-1785302091.pdf