مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت فرهنگی اجتماعی 2008-8582 17 2 2026 05 05 تعاریف روش شناسی در علوم انسانی اسلامی و پرسش های مرتبط 5002338 10.22034/marefatefarhangi.2026.5002338 FA غلامرضا پرهیزکار استادیار 0000-0002-9269-1966 Journal Article 2026 01 05 یکی از معضلات اصطلاح روش‌شناسی تنوع برداشت از آن و نامصرح بودن مقصود از آن است. این مشکل در علوم انسانی و به تبع آن در علوم انسانی‌اسلامی قابل مشاهده است و از جمله تبعات آن، عدم مفاهمه درست علمی است. این تحقیق با هدف توسعه ادبیات روش‌شناسی در علوم انسانی‌اسلامی، به دنبال شناسایی تعاریف گوناگون و بعضا نامصرح از روش‌شناسی در کتب و مقالات مرتبط و همچنین بررسی لوازم این تعاریف؛ بویژه بررسی پرسش‌های روشناسانه‌ای است که متناسب با هر تعریف مطرح شده یا قابلیت طرح دارد. برای این کار از روش تحلیل محتوای کیفی استفاده شد و ده تعریف از قبل شناسایی‌شده برای روش‌شناسی در علوم انسانی، به عنوان مقولاتی برای دسته‌بندی و شناسایی تعاریف در علوم انسانی‌اسلامی در نظر گرفته شد. نتایج تحقیق، شناسایی هفت تعریف از روش‌شناسی در این حوزه از علوم است که عبارتند از: روش‌شناسی علم، روش‌شناسی معرفت، روش‌شناسی نظریه، روش‌شناسی متفکر، روش‌شناسی رویکردهای عام، روش‌شناسی فرایند تحقیق و روش‌شناسی روش‌های کاربردی. افزون بر آن به تناسب هر تعریف، پرسش‌های روش‌شناسانه مرتبط با هر کدام شناسایی و مطرح گردید.